Shloka 7
Adhyāya 287 — Janaka’s Inquiry on Śreyas, Abhayadāna, and Asaṅga
Non-attachment
ज्ञाने होवं प्रवृत्ति: स््थात् कार्याणामविशेषत: । यत् कार्य न व्यवस्यामस्तद् भवान् वक्तुमहति,“'मुने! शास्त्रोंमें बहुत-से कर्तव्यकर्म बताये गये हैं, उनमेंसे अमुक कर्मके इस प्रकार करनेसे ज्ञानमार्ममें प्रवृत्ति हो सकती है, इसका विशेषरूपसे हमें निश्चय नहीं हो पाता है; अतः हमारे लिये जो कर्तव्य हो और जिसका निर्धारण हम न कर पाते हों, उसे आप ही हमें बतानेकी कृपा करें
jñāne hovaṁ pravṛttiḥ sthāt kāryāṇām aviśeṣataḥ | yat kāryaṁ na vyavasyāmas tad bhavān vaktum arhati ||
ഹേ മുനേ! ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ അനേകം കർത്തവ്യകർമ്മങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പൊതുവെ കർമ്മാനുഷ്ഠാനത്തിലൂടെ ജ്ഞാനമാർഗത്തിലേക്കുള്ള പ്രവൃത്തി ഉണ്ടാകാം; എന്നാൽ ഏത് കർമ്മം ഏതു വിധത്തിൽ ചെയ്താൽ ആ ജാഗരണം ഉണ്ടാകുമെന്നത് ഞങ്ങൾക്ക് നിശ്ചയിക്കാനാവുന്നില്ല. അതിനാൽ ഞങ്ങൾ തീരുമാനിക്കാനാകാത്ത കർത്തവ്യം കൃപചെയ്ത് അങ്ങ് തന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് ഉപദേശിക്കണം।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma highlights a common ethical problem: many duties are taught in the śāstras, but it is not always clear which specific action, done in which way, best supports the rise of spiritual knowledge. Therefore one should seek guidance from a competent sage when dharma is uncertain.
In the Śānti Parva dialogue, Bhīṣma addresses a sage respectfully, admitting uncertainty about determining the precise duty that leads toward knowledge, and requests a clear prescription for what should be done when one cannot decide.