Shloka 40
Adhyāya 287 — Janaka’s Inquiry on Śreyas, Abhayadāna, and Asaṅga
Non-attachment
अपश्यन्तो<5नुविषयं भुज्जते विघसाशिन: । भुज्जानाश्षात्मविषयान् विषयान् विद्धि कर्मणाम्,जो विघसाशी (भृत्यवर्ग ओर अतिथि आदिको भोजन करानेके बाद बचा हुआ भोजन करनेवाले) हैं, वे तिक्त-मधुर रस या स्वादकी आलोचना न करते हुए अन्न ग्रहण करते हैं; किंतु जो अपनी रसनाका विषय समझकर स्वादु और अस्वादुका विचार रखते हुए भोजन करते हैं, उन्हें कर्मपाशमें बँधा हुआ ही समझना चाहिये
apaśyanto 'nuviṣayaṃ bhuñjate vighasāśinaḥ | bhuñjānāś cātma-viṣayān viṣayān viddhi karmaṇām ||
‘വിഘസാശികൾ’—അഥവാ ഭൃത്യർക്കും അതിഥികൾക്കും ഭക്ഷണം നൽകി ശേഷിക്കുന്നതു മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നവർ—വിഷയാസക്തിയിലേക്കു മനസ്സു കെട്ടാതെ ഭുജിക്കുന്നു; കയ്പ്പ്-മധുരം എന്നു വിധിയെഴുതുന്നില്ല. എന്നാൽ രുചിയെ തന്നെ തങ്ങളുടെ തൃഷ്ണയുടെ വിഷയമാക്കി, ഇഷ്ട-അനിഷ്ട ഭേദം നോക്കി ഭക്ഷിക്കുന്നവരെ കർമബന്ധനത്തിൽ ഇപ്പോഴും കുടുങ്ങിയവരെന്നു അറിയണം; കാരണം അവരിൽ ഇന്ദ്രിയഭോഗം തന്നെ പ്രേരണയായി കർമശൃംഖലയായി മാറുന്നു.
नारद उवाच
Educational Q&A
Eating becomes liberating when it is done without attachment to taste and after fulfilling one’s duty to others (dependents/guests). When one eats for sensory pleasure—fixating on sweet vs. bitter—one reinforces desire and remains bound by karma.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Nārada contrasts two modes of eating: the vighasāśin who eats leftovers without sensory fixation, and the pleasure-seeker who makes taste the aim—showing how intention determines bondage or freedom.