Shloka 14

अध्याय २८६ — पराशर-उपदेशः

Ethical Restraint, Mortality, and Karma

Devanagari script

समाहितो न स्पृहयेत्‌ परेषां नानागतं चाभिनन्देच्च लाभम्‌ | न चापि ह्ृष्येद्‌ विपुले<र्थला भे तथार्थनाशे च न वै विषीदेत्‌,सब प्रकारसे उपरत महापुरुष दूसरोंसे कुछ भी नहीं चाहता। भविष्यमें होनेवाले अर्थलाभका भी अभिनन्दन नहीं करता। बहुत-सी सम्पत्ति पाकर हर्षित नहीं होता तथा धनका नाश हो जानेपर भी खेद नहीं करता

Transliteration

samāhito na spṛhayet pareṣāṃ nānāgataṃ cābhinandec ca lābham | na cāpi hṛṣyed vipule 'rthalābhe tathārthanāśe ca na vai viṣīdet ||

Translation

അന്തരംഗത്തിൽ സമാഹിതനായി സ്വാധീനനായിരിക്കുന്നവൻ മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തുക്കൾക്കായി മോഹിക്കുകയില്ല; ഇനിയും വരാത്ത ലാഭത്തെ മുൻകൂട്ടി ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുകയില്ല. വൻ സമ്പത്ത് ലഭിച്ചാലും അവൻ ഹർഷിക്കുകയില്ല; സമ്പത്ത് നശിച്ചാലും വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങുകയില്ല.

Word by Word

• {'samāhitaḥ': 'composed, concentrated, self-collected', 'na spṛhayet': 'should not desire, should not covet', 'pareṣām': 'of others, belonging to others', 'anāgatam': 'not yet come, future', 'abhinandet': 'should rejoice at, should welcome/celebrate', 'lābham': 'gain, acquisition', 'na hṛṣyet': 'should not exult, should not become overjoyed', 'vipule': 'abundant, great, extensive', 'artha-lābhe': 'in the gain of wealth/means', 'tathā': 'likewise, similarly', 'artha-nāśe': 'in the loss/destruction of wealth', 'na viṣīdet': 'should not be dejected, should not grieve'}

Speaker

समड़ उवाच

Educational Q&A

What is the core teaching?

The core teaching is equanimity: a disciplined person neither covets others’ possessions nor becomes emotionally dependent on wealth—remaining steady in both gain and loss.

What is happening in the narrative?

Within the Shanti Parva’s instruction on dharma and right conduct, the speaker describes the qualities of a mature, restrained person (mahāpuruṣa): free from envy, not intoxicated by prosperity, and not crushed by misfortune.