Shloka 1
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
ऑपनआक्रात बा सर: पज्चाशीत्यधिकद्धिशततमो< ध्याय: अध्यात्मज्ञानका और उसके फलका वर्णन युधिछिर उवाच अध्यात्म नाम यदिदं पुरुषस्येह विद्यते । यदध्यात्मं यतश्लैव तन्मे ब्रूहि पितामह,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! शास्त्रमें पुरुषके लिये जो यह अध्यात्मतत्त्व बताया गया है, वह अध्यात्म क्या है और उसकी उत्पत्ति कहाँसे हुई है? यह मुझे बताइये
Yudhiṣṭhira uvāca: adhyātma nāma yad idaṃ puruṣasya iha vidyate | yad adhyātmaṃ yataś caiva tan me brūhi pitāmaha ||
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു—പിതാമഹാ! ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ മനുഷ്യനോട് ബന്ധപ്പെട്ടതായി പറയുന്ന ‘അധ്യാത്മം’ എന്താണ്? അതിന്റെ ഉദ്ഭവം എവിടെ നിന്നാണ്? എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരണമേ.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames the inquiry that drives the chapter: defining adhyātma (inner/spiritual knowledge) and identifying its source or basis, implying that ethical life and liberation depend on understanding the Self and its grounding.
In the Śānti Parva dialogue, Yudhiṣṭhira respectfully questions his ‘grandfather’ Bhīṣma, requesting a clear explanation of what the scriptures mean by adhyātma and how it originates, setting up Bhīṣma’s forthcoming instruction.