Shloka 171
जो अंगुष्ठमात्र जीवके रूपमें सम्पूर्ण देहधारियोंके भीतर विराजमान हैं, वे सदा मेरी रक्षा और वृद्धि करें ।। ये न रोदन्ति देहस्था देहिनो रोदयन्ति च । हर्षयन्ति न हृष्यन्ति नमस्तेभ्यो5स्तु नित्यश:,जो देहके भीतर रहते हुए स्वयं न रोकर देहधारियोंको ही रलाते हैं, स्वयं हर्षित न होकर उन्हें ही हर्षित करते हैं, उन सब रुद्रोंको मैं नित्य नमस्कार करता हूँ
yo 'ṅguṣṭhamātraḥ jīvake rūpeṇa sampūrṇa-dehadhāriṇāṁ bhitare virājamānaḥ, sa sadā mama rakṣāṁ ca vṛddhiṁ ca karotu || ye na rodanti dehasthā dehino rodayanti ca | harṣayanti na hṛṣyanti namas tebhyo 'stu nityaśaḥ ||
സകല ദേഹികളുടെയും ഉള്ളിൽ അങ്കുഷ്ഠമാത്രമായി വിരാജിക്കുന്ന ആ ജീവതത്ത്വം എന്നെ നിത്യവും രക്ഷിക്കുകയും വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ. ദേഹത്തിനുള്ളിൽ ഇരുന്നിട്ടും തങ്ങളേ കരയാതെ ദേഹികളെ കരയിപ്പിക്കുന്നവരും; തങ്ങളേ ആനന്ദിക്കാതെ അവരെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവരുമായ ആ എല്ലാ രുദ്രന്മാർക്കും ഞാൻ നിത്യനമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse points to an inner, subtle principle present in all embodied beings and to divine powers (Rudras) that operate within experience—producing sorrow and joy in the embodied—while themselves remaining unaffected. Ethically, it encourages reverence, humility, and a contemplative detachment: emotions arise in embodied life, yet the deeper indwelling reality is not bound by them.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and higher truths. Here he offers a prayer-like salutation: he seeks protection and flourishing from the indwelling life-principle and bows to the Rudras conceived as inner forces present within bodies that govern the arising of grief and joy.