Shloka 169
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
जो रातमें राहुके मुखमें प्रवेश करके स्वयं चन्द्रमाके अमृतका पान करते हैं; तथा स्वयं ही राहु बनकर सूर्यपर ग्रहण लगाते हैं, वे परमात्मा मेरी रक्षा करें ।। ये चानुपतिता गर्भा यथा भागानुपासते । नमस्तेभ्य: स्वधा स्वाहा प्राप्रुवन्तु मुदन्तु ते,ब्रह्माजीके बाद उत्पन्न होनेवाले जो देवता और पितर बालककी भाँति यज्ञमें अपने- अपने भाग ग्रहण करते हैं, उन्हें नमस्कार है। वे 'स्वाहा और स्वथा' के द्वारा अपने भाग प्राप्त करके प्रसन्न हों
bhīṣma uvāca | ye rātrau rāhoḥ mukhe praviśya svayaṃ candramasaḥ amṛtaṃ pibanti, tathā svayam eva rāhur bhūtvā sūrye grahaṇaṃ kurvanti, te paramātmānaḥ māṃ rakṣantu || ye cānupatitā garbhā yathā bhāgān upāsate | namas tebhyaḥ svadhā svāhā prāpnuvantu mudantu te ||
രാത്രിയിൽ രാഹുവിന്റെ വായിൽ പ്രവേശിച്ച് തങ്ങളേ ചന്ദ്രാമൃതം പാനം ചെയ്യുന്നവരും, തങ്ങളേ രാഹുവായി മാറി സൂര്യനിൽ ഗ്രഹണം വരുത്തുന്നവരുമായ ആ പരമശക്തികൾ എന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ. ബ്രഹ്മാവിന് ശേഷം ജനിച്ച ദേവന്മാരെയും പിതൃഗണങ്ങളെയും നമസ്കരിക്കുന്നു—അവർ കുഞ്ഞുങ്ങളെപ്പോലെ യജ്ഞത്തിൽ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഭാഗത്തേക്ക് സമീപിക്കുന്നു. ‘സ്വാഹാ’ ‘സ്വധാ’ എന്ന ആഹ്വാനങ്ങളാൽ തങ്ങളുടെ ഭാഗം പ്രാപിച്ച് അവർ തൃപ്തരും ആനന്ദിതരുമാകട്ടെ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames cosmic phenomena (eclipses) and sacrificial order as expressions of a higher divine governance: one seeks protection by honoring the powers that regulate the cosmos and by giving each class of recipients—gods and ancestors—their proper ritual due through ‘svāhā’ and ‘svadhā.’
Bhīṣma utters a protective invocation: he calls upon the supreme powers associated with Rahu’s eclipsing of the moon and sun, then offers salutations to the deities and ancestors who receive their allotted portions in sacrifice, praying that they accept the offerings and be pleased.