Shloka 148
कामो बिन्दुरणु: स्थूल: कर्णिकारख््रजप्रिय: । नन्दीमुखो भीममुख: सुमुखो दुर्मुखो5मुख:,आप ही काम, बिन्दु, अणु (सूक्ष्म) और स्थूलरूप हैं। आप कनेरके फूलकी माला अधिक पसंद करते हैं। आप ही नन्दीमुख, भीममुख (भयंकर मुखवाले), सुमुख, दुर्मुख, अमुख (मुखरहित), चतुर्मुख, बहुमुख तथा युद्धके समय शत्रुका संहार करनेके कारण अग्निमुख (अग्निके समान मुखवाले) हैं। हिरण्यगर्भ (ब्रह्मा), शकुनि (पक्षीके समान असंग), महान् सर्पोंके स्वामी (शेषनाग) और विराट भी आप ही हैं
kāmo bindur aṇuḥ sthūlaḥ karṇikāra-sraja-priyaḥ | nandīmukho bhīmamukhaḥ sumukho durmukho ’mukhaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— നീ തന്നെയാണ് കാമം; നീ ബിന്ദുവും അണുവും, അതുപോലെ സ്ഥൂലമായ പ്രകടരൂപവും. കർണികാര പുഷ്പമാലകൾ നിനക്ക് പ്രിയം. നീ നന്ദീമുഖൻ, ഭീമമുഖൻ, സുമുഖൻ, ദുർമുഖൻ, അമുഖൻ എന്നിങ്ങനെയും അറിയപ്പെടുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse praises the deity as present in both the subtlest and the most manifest levels (bindu/aṇu/sthūla) and as encompassing contradictory appearances (pleasant, terrible, even formless). Ethically, it implies that desire and power are not inherently one-sided; they must be disciplined and aligned with dharma, since the same force can appear auspicious or destructive depending on its governance.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira and, in this section, recites a hymn of praise using a litany of divine epithets. The verse is part of that stotra-style enumeration, describing the deity’s all-pervasiveness and multiple ‘faces’ or modes.