Shloka 146
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
भूतात्मा भूतकृद्धूतो भूतभव्यभवोद्धव: । भूर्भुव: स्वरितश्वैव ध्रुवो दान्तो महेश्वर:,धाता (धारण करनेवाले), विधाता (सृष्टि करनेवाले), संधाता (जोड़नेवाले), विधाता, धारण और अधर (आधाररहित) भी आपहीके नाम हैं। आप ब्रह्मा, तप, सत्य, ब्रह्मचर्य आर्जव (सरलता), भूतात्मा (प्राणियोंके आत्मा), भूतोंकी सृष्टि करनेवाले, भूत (नित्यसिद्ध), भूत, भविष्य और वर्तमानकी उत्पत्तिके कारण, भूर्लोक, भुवर्लोक, स्वर्लोक, ध्रुव (स्थिर), दान्त (दमनशील) और महेश्वर हैं
bhūtātmā bhūtakṛd dhūto bhūtabhavyabhavodbhavaḥ | bhūr bhuvaḥ svaritaś caiva dhruvo dānto maheśvaraḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— നീ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അന്തരാത്മാവും ഭൂതസൃഷ്ടികർത്താവും; നീ ശുദ്ധനും അചലനും; ഭൂത-ഭവ്യ-വർതമാനങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവമൂലം നീ തന്നെയാണ്. നീ ‘ഭൂഃ’, ‘ഭുവഃ’, ‘സ്വഃ’—ത്രിലോകം; നീ ധ്രുവൻ—അടിയുറച്ചവൻ; നീ ദാന്തൻ—സംയമി; നീ മഹേശ്വരൻ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a unitive vision: the supreme Lord is the inner Self of all beings and the source of time and worlds. Ethical life in Śānti Parva is grounded in this recognition, expressed as steadiness (dhruvatā) and self-restraint (dānta).
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he speaks in a hymn-like mode, enumerating divine epithets to describe the supreme reality that underlies creation and moral order.