Shloka 142

Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment

Parāśara’s Instruction

Devanagari script

सदा चारक्षप्रियो धूर्तो गणाध्यक्षो गणाधिप: । रक्तमाल्याम्बरधरो गिरिशो गिरिकप्रिय:,आप ही अक्षप्रिय, धूर्त, गणाध्यक्ष और गणाधिप आदि नामोंसे प्रसिद्ध हैं। आप रक्त वस्त्र तथा लाल फूलोंकी माला पहनते हैं, पर्वतपर शयन करते और गेरुए वस्त्रसे प्रेम रखते हैं

Transliteration

sadā cārākṣapriyo dhūrto gaṇādhyakṣo gaṇādhipaḥ | raktamālyāmbaradharo giriśo girikpriyaḥ ||

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— നീ സദാ അക്ഷപ്രിയൻ, ധൂർത്തൻ, ഗണാധ്യക്ഷൻ, ഗണാധിപൻ എന്നിങ്ങനെ പ്രസിദ്ധൻ. നീ രക്തവസ്ത്രവും ചുവന്ന പുഷ്പമാലയും ധരിക്കുന്നു; നീ ഗിരീശൻ—പർവ്വതങ്ങളുടെ അധിപൻ, പർവ്വതപ്രിയൻ.

Word by Word

सदाalways

चाराक्षप्रियःfond of dice (lit. fond of the four-eyed/dice)

धूर्तःcunning, crafty

गणाध्यक्षःleader/president of the gaṇas

गणाधिपःlord of the gaṇas

रक्तमाल्या-अम्बरधरःwearing a red garland and garment

गिरिशःLord of the mountain (Śiva)

गिरिकप्रियःfond of mountains

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

Shiva (Giriśa)

Gaṇas (Śiva’s attendants)

Dice (akṣa)

Red garland (raktamālya)

Red garments (rakta-ambara)

Mountains (giri)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes