Previous Verse
Next Verse

Shloka 124

Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment

Parāśara’s Instruction

वृक्षाणां ककुदो5सि त्वं गिरीणां शिखराणि च । व्याप्रो मृगाणां पततां ताक्ष्योडनन्तश्न भोगिनाम्‌,वृक्षोंमें प्रधान वट-पीपल आदि, पर्वतोंमें उनके शिखर, वन-जन्तुओंमें व्याप्र, पक्षियोंमें गरुड़ तथा सर्पोमें अनन्त आप ही हैं

vṛkṣāṇāṃ kakudo 'si tvaṃ girīṇāṃ śikharāṇi ca | vyāghro mṛgāṇāṃ patatāṃ tākṣyo 'nantaś ca bhoginām ||

വൃക്ഷങ്ങളിൽ നീ തന്നേ ശ്രേഷ്ഠൻ (വടം, അശ്വത്ഥം മുതലായവ); പർവതങ്ങളിൽ അവയുടെ ശിഖരങ്ങൾ നീ തന്നേ. മൃഗങ്ങളിൽ നീ വ്യാഘ്രൻ; പക്ഷികളിൽ താക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ); സർപ്പങ്ങളിൽ അനന്തൻ നീ തന്നേ.

वृक्षाणाम्among trees / of trees
वृक्षाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवृक्ष
FormMasculine, Genitive, Plural
ककुदःthe chief, the foremost
ककुदः:
Karta
TypeNoun
Rootककुद
FormMasculine, Nominative, Singular
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (भू)
FormPresent, Second, Singular, Parasmaipada
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
गिरीणाम्among mountains / of mountains
गिरीणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगिरि
FormMasculine, Genitive, Plural
शिखराणिpeaks, summits
शिखराणि:
Karta
TypeNoun
Rootशिखर
FormNeuter, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
व्याघ्रःtiger
व्याघ्रः:
Karta
TypeNoun
Rootव्याघ्र
FormMasculine, Nominative, Singular
मृगाणाम्among beasts/animals
मृगाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमृग
FormMasculine, Genitive, Plural
पतताम्of the flying ones (birds)
पतताम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपतत्
FormMasculine, Genitive, Plural
ताक्ष्यःTākṣya (Garuḍa)
ताक्ष्यः:
Karta
TypeNoun
Rootताक्ष्य
FormMasculine, Nominative, Singular
अनन्तःAnanta (Śeṣa)
अनन्तः:
Karta
TypeNoun
Rootअनन्त
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
भोगिनाम्among serpents (the coiled ones)
भोगिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभोगिन्
FormMasculine, Genitive, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
T
Tākṣya (Garuḍa)
A
Ananta (Śeṣa)
T
trees (e.g., vaṭa, aśvattha)
M
mountain peaks
T
tiger
S
serpents

Educational Q&A

The verse teaches a contemplative way to recognize the Supreme: in every category of existence, the highest or most excellent exemplar points to the one divine excellence pervading and sustaining all. This supports devotion and ethical orientation by training the mind to see unity behind worldly distinctions.

In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and higher truths. Here he offers a litany of superlatives—chief among trees, peaks among mountains, tiger among beasts, Garuḍa among birds, Ananta among serpents—as a form of praise and identification of the Supreme with the foremost manifestations in nature.