Shloka 105

Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment

Parāśara’s Instruction

Devanagari script

बालानुचरगोप्ताय बालक्रीडनकाय च । नमो वृद्धाय लुब्धाय क्षुब्धाय क्षोभणाय च,आप श्रीकृष्णरूपसे संगी-साथी बालकोंके रक्षक तथा बालकोंके साथ खेल करनेवाले हैं। आप सबकी अपेक्षा वृद्ध हैं। भक्ति और प्रेमके लोभी हैं। दुष्टोंके पापाचारसे क्षुब्ध हो उठते है और दुराचारियोंको क्षोभमें डालनेवाले हैं। आपको नमस्कार है

Transliteration

bālānucaragoptāya bālakrīḍanakāya ca | namo vṛddhāya lubdhāya kṣubdhāya kṣobhaṇāya ca ||

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— കുട്ടികളെയും അവരുടെ കൂട്ടുകാരെയും കാക്കുന്നവനേ, കുട്ടികളോടൊപ്പം കളിയിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. എല്ലാവരിലും ജ്യേഷ്ഠൻ; ഭക്തിയും സ്നേഹവും ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ; ദുഷ്ടരുടെ പാപാചാരത്തിൽ ക്ഷുബ്ധനാകുന്നവൻ; ദുരാചാരികളെ ക്ഷോഭത്തിലാഴ്ത്തുന്നവൻ—നിനക്കു പ്രണാമം।

Word by Word

• {'bāla': 'child

• young one', 'anucara': 'follower

• companion', 'goptṛ/goptā': 'protector

• guardian', 'bālakrīḍana': 'playing with children

• childlike sport', 'namo': 'salutation

• homage', 'vṛddha': 'elder

• venerable', 'lubdha': 'eager

• ‘greedy’ (here: longing for devotion/love)', 'kṣubdha': 'agitated

• moved (often by moral outrage)', 'kṣobhaṇa': 'one who causes agitation

• one who unsettles (here: of wrongdoers)'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Śrī Kṛṣṇa
• bāla (children)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse frames the divine ideal as both tender and corrective: the Lord lovingly protects and plays with the innocent, yet becomes morally stirred by evil and actively unsettles wrongdoers. It presents dharma as compassionate guardianship combined with firm opposition to adharma.

What is happening in the narrative?

In Śānti Parva, Bhīṣma offers a hymn of praise to Śrī Kṛṣṇa, describing his qualities through epithets—guardian of children, playful companion, the most venerable, desirous of devotees’ love, and the one who is provoked by sinners and who provokes the wicked into turmoil.