Shloka 36
वृद्धावस्था और मृत्युके वशमें पड़े हुए मनुष्यको औषध, मन्त्र, होम और जप भी नहीं बचा पाते हैं ।। यथा काष्ठ च काष्ठ॑ च समेयातां महोदधौ । समेत्य च व्यपेयातां तद्गधद् भूतसमागम:,जैसे महासागरमें एक काठ एक ओरसे और दूसरा दूसरी ओरसे आकर दोनों थोड़ी देरके लिये मिल जाते हैं तथा मिलकर फिर बिछुड़ भी जाते हैं, इसी प्रकार यहाँ प्राणियोंके संयोग-वियोग होते रहते हैं
vṛddhāvasthā-mṛtyu-vaśaṁ patitaṁ manuṣyam auṣadha-mantra-homa-japā api na trātum śaknuvanti. yathā kāṣṭhaṁ ca kāṣṭhaṁ ca sameyātāṁ mahodadhau; sametya ca vyapeyātāṁ, tadvat bhūta-samāgamaḥ.
ജനകൻ പറഞ്ഞു—ജരയും മരണവും അധീനമാക്കിയ മനുഷ്യനെ ഔഷധങ്ങളും മന്ത്രങ്ങളും ഹോമവും ജപവും പോലും രക്ഷിക്കുകയില്ല. മഹാസമുദ്രത്തിൽ ഒരു വശത്ത് നിന്ന് ഒഴുകിവരുന്ന ഒരു മരക്കഷണവും മറ്റൊരു വശത്ത് നിന്ന് വരുന്നതും കുറച്ചുനേരം കൂടിച്ചേർന്ന് പിന്നെ വീണ്ടും പിരിയുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകത്തിൽ ജീവികളുടെ സംഗമ-വിയോഗങ്ങൾ നിരന്തരം സംഭവിക്കുന്നു.
जनक उवाच
Educational Q&A
That mortality is unavoidable: when old age and death take hold, external means—medicine, mantras, rituals, or recitation—cannot ultimately prevent the end. Therefore one should cultivate detachment and live by dharma, not by clinging to transient bonds.
King Janaka delivers a reflective instruction using a simile: like two logs that drift together in the ocean and then separate, beings in the world meet and part according to time and circumstance. The point is to understand the nature of worldly association and respond with wisdom rather than grief-driven attachment.