Shloka 46
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
अष्टौ च षष्टिं च शतानि चैव मनोनिरुद्धानि महाद्युतीनाम् । शुक्लस्य वर्णस्य परा गतिर्या त्रीण्येव रुद्धानि महानुभाव,“महानुभाव वृत्रासुर! प्रकृति, महत्तत््व, अहंकार और पंचतन्मात्राएँ--ये आठ, तथा दूसरे साठ- तत्त्व और इनकी जो सैकड़ों वृत्तियाँ हैं--ये सब महातेजस्वी योगियोंके मनके द्वारा अवरुद्ध की हुई होती हैं तथा सत्त्व, रज और तम--इन तीनों गुणोंको भी वे अवरुद्ध कर देते हैं। अतः शुक्लवर्णवाले (सनकादिकोंके समान सिद्ध) पुरुषको जो उत्तम गति प्राप्त होती है, वही उन योगियोंको मिलती है
aṣṭau ca ṣaṣṭiṃ ca śatāni caiva manoniruddhāni mahādyutīnām | śuklasya varṇasya parā gatir yā trīṇy eva ruddhāni mahānubhāva ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— മഹാദ്യുതിയുള്ള യോഗികൾ മനസ്സിലൂടെ എട്ട് തത്ത്വങ്ങളും അറുപത് തത്ത്വങ്ങളും അവയുടെ നൂറുകണക്കിന് മാനസികവൃത്തികളും നിരോധിക്കുന്നു; സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്ന മൂന്നു ഗുണങ്ങളെയും അവർ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. അതിനാൽ ശുക്ല (ശുദ്ധവും പ്രകാശമയവും) വർഗ്ഗത്തിലെ സിദ്ധർ പ്രാപിക്കുന്ന പരമഗതി, അത്തരം സംയമം നേടിയ യോഗികൾക്കും അതേപോലെ ലഭിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is presented as the result of profound inner restraint: the yogin stills the proliferating categories of experience (tattvas and their many operations) and even transcends the three guṇas. When the guṇas are checked, one reaches the highest ‘pure’ state—an ethical ideal of mastery over desire, agitation, and inertia.
In the Shanti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhishma explains to his listener that accomplished yogins control the mind so completely that the entire field of principles and mental modifications becomes subdued; by restraining even sattva, rajas, and tamas, they attain the same supreme destination attributed to the ‘white/pure’ perfected order.