Shloka 28
Jvarotpatti — The Origin and Distribution of Jvara
Fever
इन्द्रियाणि च भावाश्च गुणा: सप्तदश स्मृता: । तेषामष्टादशो देही यः शरीरे स शाश्वत:,पाँच कर्मेन्द्रियाँ, पाँच ज्ञानेन्द्रियाँ, चित्त, मन, बुद्धि, प्राण तथा सात््विक आदि तीन भाव--ये सत्रह गुण माने गये हैं। इनका अधिष्ठाता देहाभिमानी जीवात्मा अठारहवाँ है, जो इस शरीरके भीतर निवास करता है। उसे सनातन माना गया है। अथवा शरीरसहित वे सभी गुण देहधारियोंके आश्रित रहते हैं। जब जीवका वियोग हो जाता है, तब शरीर और उसमें रहनेवाले वे तत्त्व भी नहीं रह जाते
indriyāṇi ca bhāvāś ca guṇāḥ saptadaśa smṛtāḥ | teṣām aṣṭādaśo dehī yaḥ śarīre sa śāśvataḥ ||
അസിതൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അന്തർഭാവങ്ങളും ചേർന്ന് പതിനേഴു ‘ഗുണങ്ങൾ’ (തത്ത്വങ്ങൾ) എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവയുടെ അധിഷ്ഠാതാവായി അഷ്ടാദശനായ ‘ദേഹി’ ഉണ്ട്; അവൻ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ വസിക്കുകയും ശാശ്വതനായി കരുതപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
असित उवाच
Educational Q&A
Embodied life can be analyzed into multiple functional principles (senses and mental dispositions), but there is an enduring presiding self (dehī) that experiences and directs them. Ethical accountability and the possibility of liberation rest on recognizing the self as distinct from the changing instruments.
In the Śānti Parva’s instructional discourse, the sage Asita explains a philosophical enumeration of the constituents of embodied existence, culminating in the claim that the indwelling self is the eighteenth principle and is regarded as everlasting.