Shloka 12
Jvarotpatti — The Origin and Distribution of Jvara
Fever
चक्षुषी नासिकाकर्णो त्वक् जिद्वेति च पठचमी । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थानां ज्ञानानि कवयो विदु:,विद्वान् पुरुष ऐसा मानते हैं कि नेत्र, नासिका, कर्ण, त्वचा और पाँचवीं जिह्ठा--से पाँच ज्ञानेन्द्रियाँ ही विषयोंको ग्रहण करनेवाली हैं
cakṣuṣī nāsikākarṇau tvak jihveti ca pañcamī | indriyāṇīndriyārthānāṃ jñānāni kavayo viduḥ ||
അസിതൻ പറഞ്ഞു—പണ്ഡിതർ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: രണ്ട് കണ്ണുകൾ, മൂക്ക്, രണ്ട് ചെവികൾ, ത്വക്ക്, അഞ്ചാമതായി നാവ്—ഇവയാണ് അഞ്ചു ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ; ഇവയാൽ മനുഷ്യൻ തത്തത് വിഷയങ്ങളെ ഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ദ്രിയാനുഭവം ലോകജ്ഞാനത്തിന്റെ കവാടമാണ്; അതിനെ യഥാർത്ഥമായി അറിഞ്ഞ് നിയന്ത്രിക്കണം.
असित उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the five organs of knowledge (eyes, nose, ears, skin, tongue) as the instruments by which sense-objects are apprehended, implying that ethical life requires understanding and regulating sense-perception rather than being driven by it.
In Asita’s discourse in the Śānti Parva, he is explaining a classificatory teaching about the human faculties—specifically how knowledge of the external world arises through the senses—within a broader instruction on right understanding and self-mastery.