Shloka 19
Adhyāya 272: Vṛtrasya Dharmiṣṭhatā, Indrasya Mohaḥ, Vasiṣṭha-upadeśaḥ
Vṛtra’s dharmic stature; Indra’s disorientation; Vasiṣṭha’s counsel
भारत! उत्तम मित्र और धनके लाभसे वह इहलोक और परलोकमें भी आनन्दित होता है। ऐसा पुरुष शब्द, स्पर्श, रूप, रस तथा गन्ध--इन पाँचों विषयोंपर प्रभुत्व प्राप्त कर लेता है। इसे धर्मका फल माना जाता है। युधिष्ठिर! वह धर्मका फल पाकर भी हर्षसे फूल नहीं उठता है ।। अतृप्यमाणो निर्वेदमादत्ते ज्ञानचक्षुषा । प्रज्ञाचक्षुर्यदा कामे रसे गन्धे न रज्यते
atṛpyamāṇo nirvedam ādatte jñānacakṣuṣā | prajñācakṣur yadā kāme rase gandhe na rajyate ||
ഓ ഭാരതാ! ഉത്തമമിത്രവും ധനലാഭവും മൂലം അവൻ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ആനന്ദിക്കുന്നു. അത്തരം പുരുഷൻ ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം—ഈ അഞ്ചു വിഷയങ്ങളിലുമുള്ള പ്രഭുത്വം നേടുന്നു; ഇതിനെ ധർമ്മഫലമെന്ന് കരുതുന്നു. ഓ യുധിഷ്ഠിരാ! അവൻ ധർമ്മഫലം ലഭിച്ചിട്ടും ഹർഷത്തിൽ പൊങ്ങുന്നില്ല. ഇന്ദ്രിയഭോഗങ്ങളിൽ തൃപ്തിയില്ലാത്തവൻ ജ്ഞാനചക്ഷുവാൽ വൈരാഗ്യം സ്വീകരിക്കുന്നു. പ്രജ്ഞാചക്ഷുവുള്ളവൻ കാമത്തിലും രസത്തിലും ഗന്ധത്തിലും ആസക്തനാകാതിരിക്കുമ്പോൾ, ആ സ്ഥിരതയെയാണ് ധർമ്മഫലമായി കണക്കാക്കുന്നത്.
भीष्म उवाच