Shloka 31
Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)
सुखं दुःखान्तमालस्यं दाक्ष्यं दुः:खं सुखोदयम् । भूति: श्रीद्वीर्धृति: कीर्तिर्देक्षे वसति नालसे,आलस्य सुखरूप प्रतीत होता है, परंतु उसका अन्त दु:ख है तथा कार्यदक्षता दुःखरूप प्रतीत होती है, परंतु उससे सुखका उदय होता है। इसके सिवा ऐश्वर्य, लक्ष्मी, लज्जा, धृति और कीर्ति--ये कार्यदक्ष पुरुषमें ही निवास करती हैं, आलसीमें नहीं
sukhaṁ duḥkhāntam ālasyaṁ dākṣyaṁ duḥkhaṁ sukhodayam | bhūtiḥ śrīr dhṛtiḥ kīrtir dakṣe vasati nālase ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ആലസ്യം സുഖംപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും അതിന്റെ അവസാനം ദുഃഖമാണ്; പ്രവർത്തിദക്ഷതയും പരിശ്രമവും ആദ്യം ദുഃഖംപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും അതിൽ നിന്നാണ് സുഖോദയം. ഐശ്വര്യം, ലക്ഷ്മി, ധൃതി, കീർത്തി—ഇവ കഴിവും അധ്വാനവും ഉള്ളവനോടെയാണ് വസിക്കുന്നത്; ആലസനോടല്ല.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Short-term ease from idleness is deceptive because it culminates in suffering, whereas the hardship of disciplined, competent effort produces lasting happiness; therefore prosperity, fortune, resolve, and fame naturally accompany the industrious, not the lazy.
In the didactic setting of the Śānti Parva, Vyāsa delivers a moral instruction contrasting ālasya (sloth) with dākṣya (capable diligence), emphasizing how inner qualities determine one’s welfare and reputation.