Shloka 303
Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् । सम्पूर्ण संग्रहोंका अन्त विनाश है, सारी उन्नतियोंका अन्त पतन है, संयोगोंका अन्त वियोग है और जीवनका अन्त मरण है
saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam |
സംയോഗത്തിന്റെ അന്ത്യം വിപ്രയോഗം; ജീവിതത്തിന്റെ അന്ത്യം മരണം. സമ്പാദ്യത്തിന്റെ അന്ത്യം ക്ഷയം; ഉയർച്ചയുടെ അന്ത്യം പതനം—അതുകൊണ്ട് നശ്വരങ്ങളിൽ ആസക്തരാകാതെ, ധർമ്മത്തിൽ തന്നെ ആചരണം ഉറപ്പിക്കണം.
व्यास उवाच
Educational Q&A
All worldly unions and achievements are transient: every association ends in separation, and life ends in death. Recognizing this, one should cultivate detachment and prioritize dharma over attachment to temporary prosperity, status, or relationships.
In the didactic setting of the Śānti Parva, Vyāsa offers a reflective maxim to guide the listener toward calm understanding after turmoil: he frames human experience under the inevitability of change, separation, and death, steering the mind toward ethical steadiness and renunciation.