Shloka 44
परिव्राजक-आचारः (Conduct of the Wandering Renunciant) — Mahābhārata, Śānti-parva 269
एषैव निष्ठा सर्वत्र यत् तदस्ति च नास्ति च । एतदन्त च मध्यं च सच्चासच्च विजानतः
eṣaiva niṣṭhā sarvatra yat tad asti ca nāsti ca | etad antaṁ ca madhyaṁ ca saccāsacca vijānataḥ ||
കപിലൻ പറഞ്ഞു—ശാസ്ത്രബോധത്തിൽ എല്ലായിടത്തും സ്ഥിരനിശ്ചയം ഇതുതന്നെ: പ്രത്യക്ഷമായി തോന്നുന്നതെല്ലാം തോന്നുന്ന കാലത്ത് ‘ഉണ്ട്’ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ പരമാർത്ഥജ്ഞാനത്തിന്റെ നിലപാടിൽ അത് നിഷേധിക്കപ്പെടുകയും ‘ഇല്ല’ ആകുകയും ചെയ്യുന്നു. സത്-അസത് വിവേചിക്കുന്ന ജ്ഞാനിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ, സദസത്-സ്വഭാവമായി (പ്രതീതിയോടനുബന്ധിച്ച്) പറയപ്പെടുന്ന ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ ആദി, മധ്യം, അന്ത്യം.
कपिल उवाच
Educational Q&A
The verse states a pan-śāstric conclusion: the world is experienced as existent while it appears, but from the standpoint of highest knowledge it is sublated; the wise discern the interplay of sat/asat and recognize Brahman as the ultimate ground—spoken of as the beginning, middle, and end of the cosmos.
In Śānti Parva’s didactic discourse, Kapila instructs on liberation-oriented knowledge, emphasizing how a knower interprets worldly phenomena: valid for experience, yet not ultimately real, with Brahman as the underlying reality to be realized.