Shloka 46
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
Devanagari script
भूमिं भूमिशयांश्वैव हन्ति काष्ठमयोमुखम् । तथैवानडुहो युक्तान् समवेक्षस्व जाजले
Translation
ഓ ജാജലേ! മുഖത്ത് ഫാലം ഘടിപ്പിച്ച ആ കലപ്പ ഭൂമിയെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു; ഭൂമിക്കുള്ളിൽ വസിക്കുന്ന ജീവികളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു. അതിൽ കെട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്ന കാളകളുടെ ദുരവസ്ഥയിലേക്കും ദൃഷ്ടി ചെലുത്തുക.
Word by Word
भूमिम्the earth/ground
भूमिम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Accusative, Singular
भूमिशयान्those lying/dwelling in the earth (earth-dwellers)
भूमिशयान्:
Karma
TypeNoun
Rootभूमिशय
FormMasculine, Accusative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
हन्तिkills/harms
हन्ति:
TypeVerb
Rootहन्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
काष्ठमयmade of wood
काष्ठमय:
TypeAdjective
Rootकाष्ठमय
FormMasculine, Nominative, Singular
मुखम्mouth/face; (here) the ploughshare-mouth
मुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootमुख
FormNeuter, Accusative, Singular
तथाthus/in the same way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अनडुहःof the bull/ox
अनडुहः:
TypeNoun
Rootअनडुह्
FormMasculine, Genitive, Singular
युक्तान्yoked/put to work
युक्तान्:
Karma
TypeAdjective
Rootयुक्त
FormMasculine, Accusative, Plural
समवेक्षस्वlook upon/consider carefully
समवेक्षस्व:
TypeVerb
Rootसम्-अव-ईक्ष्
FormImperative, Second, Singular, Atmanepada
जाजलेO Jājali
जाजले:
TypeNoun
Rootजाजल
FormMasculine, Vocative, Singular
जाजलेO Jājali (repeated for emphasis)
जाजले:
TypeNoun
Rootजाजल
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
तुलाधार उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes