Shloka 23
कपिलगोसंवादे गृहस्थ-त्यागधर्मयोः प्रमाण्यविचारः
Kapila–Cow Dialogue: Authority of Householder and Renunciant Dharmas
अतीतास्वथ वर्षासु शरत्काल उपस्थिते । प्राजापत्येन विधिना विश्वासात् काममोहितौ
atītāsv atha varṣāsu śaratkāla upasthite | prājāpatyena vidhinā viśvāsāt kāmamohitau, rājan |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, വർഷകാലം കഴിഞ്ഞ് ശരദ്കാലം വന്നപ്പോൾ, കാമമോഹിതരായ ആ കുരുവി-ജോഡി പ്രജാപതി നിശ്ചയിച്ച സന്താനോത്പാദനവിധിപ്രകാരം പരസ്പരം സംഗമിച്ചു. ഋഷിയിലുണ്ടായ വിശ്വാസം കൊണ്ടു അവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിരസ്സിന്മേലേ തന്നെ മുട്ടകൾ വെച്ചു. കഠിനവ്രതധാരിയായ തേജസ്വി ബ്രാഹ്മണൻ—പക്ഷികൾ തന്റെ ജടകളിൽ മുട്ടകൾ വെച്ചുവെന്ന് അറിഞ്ഞു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how steadfastness in vows and harmlessness can generate trust even among animals; it also frames procreation as a natural, Prajāpati-ordained order, while implicitly praising restraint and responsibility in the face of desire.
As the seasons change from rains to autumn, a pair of sparrows, driven by desire, mate and—trusting an unmoving ascetic—lay their eggs on his head, in his matted locks; the vow-keeping sage becomes aware of this.