Shloka 17
Daṇḍa, Ahiṃsā, and Proportional Kingship: The Dyumatsena–Satyavān Dialogue (दण्ड-अहिंसा-विवेकः)
महाजना ह्ापावृत्ता राजधर्म समाश्रिता: । न हि सर्वहित: कश्चिदाचार: सम्प्रवर्तते,आचार्य द्रोण-जैसे महापुरुष भी स्वधर्मसे हटकर क्षत्रियधर्मका आश्रय लेते हैं; अतः कोई भी आचार ऐसा नहीं है, जो सबके लिये समानरूपसे हितकर या सबके द्वारा समानरूपसे पालित हो
mahājanā hy apāvṛttā rājadharma-samāśritāḥ | na hi sarvahitaḥ kaścid ācāraḥ sampravartate ||
മഹാജനന്മാരും ചിലപ്പോൾ സ്വന്തം സ്വധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് മാറി രാജധർമ്മം—ഭരണനീതിയും ക്ഷാത്രധർമ്മവും—ആശ്രയിക്കുന്നു. അതിനാൽ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ ഹിതകരമായതോ, എല്ലാവരും ഒരേവിധം പാലിക്കാവുന്നതോ ആയ ഒരൊറ്റ ആചാരം എന്നൊന്നും നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Dharma is context-sensitive: even exemplary authorities may adopt rājadharma when circumstances demand, so no single ācāra can be universally beneficial or uniformly applicable to all people in all situations.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma after the war, Yudhiṣṭhira reflects on the variability of right conduct, noting that even great authorities sometimes shift from their usual duty to the demands of kingship and the warrior’s code, highlighting the complexity of ethical decision-making.