Shloka 24
चिरकारि-उपाख्यानम् / The Exemplum of Cirakārī: Deliberation Before Irreversible Action
जो अपनी आवश्यकतासे अधिक हो, उन भोगपदार्थोंको दूसरे दीन-दुखियोंके लिये बाँट दे। इसीलिये विधाताने सूदपर धन देनेकी वृत्ति चलायी है ।। यस्मिंस्तु देवा: समये संतिष्ठेर॑स्तथा भवेत् | अथवा लाभसमये स्थितिर्धमेंडपि शोभना,जिस सन्मार्ग या मर्यादापर देवता स्थित होते हैं, उसीपर मनुष्यको भी स्थिर रहना चाहिये अथवा धन-लाभके समय धर्ममें स्थित रहना भी अच्छा है
bhīṣma uvāca | yo 'vaśyakatāto 'dhikaṃ bhavet, tān bhogapadārthān anyebhyo dīna-duḥkhitebhyo vibhajeta | tasmād vidhātrā vṛddhyā dhana-pradāna-vṛttiḥ pravartitā || yasmiṃs tu devāḥ samaye saṃtiṣṭheran tathā bhavet | athavā lābha-samaye dharme sthitir api śobhanā ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഒരു മനുഷ്യന് തന്റെ ആവശ്യത്തേക്കാൾ അധികമായി ഭോഗസാധനങ്ങളും സമ്പത്തും ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവ ദീനദുഃഖിതർക്കായി പങ്കുവെക്കണം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിധാതാവ് പലിശയ്ക്ക് ധനം കടം കൊടുക്കുന്ന പ്രയോഗത്തെ അനുവദിച്ചു—അധികസമ്പത്ത് ചലിച്ച് ആവശ്യക്കാരിലേക്കെത്താൻ. കൂടാതെ, യഥാസമയത്ത് ദേവന്മാർ ഏതു സന്മാർഗ്ഗത്തിലോ മര്യാദയിലോ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അതേ മാനദണ്ഡത്തിൽ മനുഷ്യനും ഉറച്ചുനിൽക്കണം; ലാഭം ലഭിക്കുന്ന നിമിഷത്തിലും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുതന്നെ ശ്രേയസ്കരം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Surplus enjoyment and wealth should be redirected to relieve the suffering of the poor; and even when profit arises, one must remain steady in dharma, following the same moral boundaries upheld by the gods.
In the Shanti Parva’s instruction on righteous living, Bhishma continues advising on social and economic conduct—urging redistribution of excess, explaining the rationale for wealth-lending practices, and emphasizing steadfastness in dharma especially at moments of gain.