Shloka 15
Dharma-Pramāṇa-Vicāra: The Elusiveness of Dharma and the Limits of Rule-Lists
विदित्वा सप्त सूक्ष्माणि षडड़ं च महेश्वरम् । प्रधानविनियोगज्ञ: परं ब्रह्मानुपश्यति
viditvā sapta sūkṣmāṇi ṣaḍ-aṅgaṁ ca maheśvaram | pradhāna-viniyoga-jñaḥ paraṁ brahmānupaśyati ||
പഞ്ചതന്മാത്രകളും മനസ്സും ബുദ്ധിയും—ഈ ഏഴ് സൂക്ഷ്മതത്ത്വങ്ങളെ നിത്യമായി അറിഞ്ഞ്, ഷഡൈശ്വര്യസമ്പന്നനായ മഹേശ്വരനെ യഥാർത്ഥമായി ഗ്രഹിച്ച്, പ്രധാനം (ആദി പ്രകൃതി) എങ്ങനെ പ്രകടരൂപത്തിലേക്ക് വിനിയോഗിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് വിവേചിക്കാൻ പ്രാവീണ്യം നേടി ‘ത്രിഗുണാത്മക പ്രകൃതിയുടെ പരിണാമം തന്നെയാണ് ഈ സമസ്ത ജഗത്ത്’ എന്ന് നിശ്ചയിക്കുന്നവൻ—പരബ്രഹ്മ പരമാത്മാവിനെ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നു।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Liberation arises from discriminative knowledge: understanding the subtle constituents of experience (often counted as the five tanmātras along with mind and intellect), recognizing the world as a transformation of three-guṇa Prakṛti, and knowing the Lord (Maheśvara) as the governing principle; such insight culminates in direct realization of the Supreme Brahman.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vyāsa continues a philosophical exposition: he describes the kind of knower—versed in subtle tattvas and in the operation of primordial Nature—who transcends mere theory and attains experiential vision of the highest reality, Brahman.