Shloka 5
धर्मलक्षण-प्रश्नः (Marks and Sources of Dharma) | Chapter 251: Inquiry into the Definition of Dharma
ताप: पाक: प्रकाशश्न ज्योतिश्नक्षुश्न॒ पजचमम् । तस्य रूपं गुणं विद्यात् ताम्रगौरासितात्मकम्
tāpaḥ pākaḥ prakāśaś ca jyotiś cakṣuś ca pañcamam | tasya rūpaṃ guṇaṃ vidyāt tāmra-gaurāsitātmakam ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—താപം, പാകം (പാചകം/പരിപാകം), പ്രകാശം, ജ്യോതി (ദീപ്തി), ദൃഷ്ടിശക്തി—ഇവയെല്ലാം തേജസ് (അഗ്നിതത്ത്വം) എന്ന അഗ്നിതത്വത്തിന്റെ പ്രവർത്തനഫലങ്ങളാണ്. അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷ രൂപ-ഗുണം താമ്രവർണം, ഗൗര/ഉജ്ജ്വലവർണം, അസിത/ശ്യാമവർണം മുതലായ നിറങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതായി അറിയണം.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Tejas (the fire principle) is known by its functions—heat, transformation/cooking, illumination, radiance, and enabling sight—and by its visible qualities such as coppery, bright, or dark coloration; thus one should infer subtle causes from observable effects.
In the Shanti Parva’s philosophical instruction, Vyasa is enumerating the characteristics of a fundamental element (tejas/agni), describing how it manifests in the world and in the senses, as part of a broader teaching on tattvas and discernment.