Shloka 32
दीक्षां राज्ञ: संयुगे युद्धमाहु- योग राज्ये दण्डनीत्यां च सम्यक् । वित्तत्यागो दक्षिणानां च यज्ञे सम्यग दानं पावनानीति विद्यात्,राजाके लिये संग्राममें जूझना ही यज्ञकी दीक्षा लेना बताया गया है। राज्यकी रक्षा करते हुए दण्डनीतिमें भलीभाँति प्रतिष्ठित होना ही उसके लिये योगसाधन है तथा यज्ञमें दक्षिणारूपसे धनका त्याग एवं उत्तम रीतिसे दान ही राजाके लिये त्याग है। ये तीनों कर्म राजाको पवित्र करनेवाले हैं, ऐसा समझे
dīkṣāṁ rājñaḥ saṁyuge yuddham āhur yogaṁ rājye daṇḍanītyāṁ ca samyak | vittatyāgo dakṣiṇānāṁ ca yajñe samyag dānaṁ pāvanānīti vidyāt ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന് യുദ്ധത്തിൽ പരിശ്രമിച്ചു പോരാടുന്നതുതന്നെ യാഗദീക്ഷയെന്ന് അവർ പറയുന്നു. രാജ്യം കാത്തുകൊണ്ട് ധർമ്മയുക്തമായ ദണ്ഡനീതിയിലും ഭരണശാസ്ത്രത്തിലും ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നതാണ് അവന്റെ യോഗശിക്ഷണം. യാഗത്തിൽ ദക്ഷിണയായി ധനം ത്യജിക്കുകയും വിധിപൂർവ്വം ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് അവന്റെ യഥാർത്ഥ ത്യാഗം. ഈ മൂന്നു ധർമ്മങ്ങളാണ് രാജാവിനെ പവിത്രമാക്കുന്നതെന്ന് അറിക.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse reframes a king’s spiritual life in terms of public duty: (1) courageous engagement in rightful battle is his sacrificial consecration, (2) just governance through daṇḍanīti is his yogic discipline, and (3) giving—especially sacrificial fees and proper charity—is his renunciation. These three purify the ruler.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Vyāsa explains to the listener that a king’s path to purity is not withdrawal from action but the righteous performance of royal responsibilities—war when necessary, protection and justice in शासन, and generous giving.