Shloka 15
राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्
Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum
घ्नन्ति चान्यान् नरा राजंस्तानप्यन्ये तथा नरा: । संज्ैषा लौकिकी राजन् न हिनस्ति न हन्यते,“राजन! मनुष्य दूसरोंको मारते हैं, फिर उन्हें भी दूसरे लोग मार देते हैं। नरेश्वर! यह मरना-मारना लौकिक संज्ञामात्र है। वास्तवमें न कोई मारता है और न मारा ही जाता है
ghnanti cānyān narā rājaṁs tān apy anye tathā narāḥ | saṁjñaiṣā laukikī rājan na hinasti na hanyate ||
രാജാവേ! മനുഷ്യർ മറ്റുള്ളവരെ വധിക്കുന്നു; ആ മനുഷ്യരേ തന്നെ പിന്നെ മറ്റുമനുഷ്യർ വധിക്കുന്നു. നരാധിപാ! ഈ ‘വധിക്കുകയും വധിക്കപ്പെടുകയും’ എന്നത് ലോകവ്യവഹാരത്തിലെ പേരുമാത്രം; സത്യത്തിൽ ആരും വധിക്കുന്നില്ല, ആരും വധിക്കപ്പെടുന്നതുമില്ല.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes conventional speech from ultimate reality: in worldly terms people kill and are killed, but from the standpoint of the imperishable Self (ātman) there is no real slayer and no truly slain. This supports ethical reflection and detachment amid discussions of violence and duty.
Vyāsa addresses a king in the Śānti Parva’s instruction-setting, explaining the recurring cycle of violence in human society and reframing it through a metaphysical lens: ‘killing’ is a common-world label, while the deeper truth denies ultimate destruction of the Self.