Shloka 23
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
यथा मत्स्योडद्धिरन्य: स्यात् सम्प्रयुक्तो तथैव तौ । मशकोदुम्बरौ वापि सम्प्रयुक्तो यथा सह
yathā matsyo ’bdhir anyaḥ syāt samprayukto tathaiva tau | maśakodumbarau vāpi samprayukto yathā saha ||
മത്സ്യവും സമുദ്രവും വ്യത്യസ്ത സ്വഭാവമുള്ളവയായിട്ടും സ്വാഭാവികബന്ധത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെ—അവ രണ്ടും അങ്ങനെ തന്നേ. അല്ലെങ്കിൽ കൊതുകും ഉദുംബരവും (അത്തി/അത്തിപ്പഴം) ഒരുമിച്ചാൽ—എത്ര ഭിന്നമായാലും—ബന്ധപ്പെട്ടു നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that association or linkage can exist even between fundamentally dissimilar beings; difference in nature does not prevent a real connection, whether by dependence, proximity, or circumstance.
Vyāsa illustrates a point through vivid comparisons—fish with the sea, and a mosquito with an udumbara—showing how ‘those two’ (previously mentioned in the discourse) are connected despite being unlike.