Shloka 21
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
परिद्रष्टा गुणानां च परिस््रष्टा यथातथम् । सत्त्वक्षेत्रज्योरेतदन्तरं विद्धि सूक्ष्मयो:,जीवात्मा कभी बुद्धिकी ओर झुकता है और कभी गुणोंकी ओर। गुण आत्माको नहीं जानते, किंतु आत्मा गुणोंको सदा जानता रहता है, क्योंकि वह गुणोंका द्रष्टा और यथावत्रूपसे स्रष्टा भी है। यद्यपि बुद्धि और क्षेत्रज्ञ दोनों ही सूक्ष्म वस्तु हैं, किंतु उन दोनोंमें यही अन्तर समझो कि बुद्धि दृश्य है और आत्मा द्रष्टा है
paridraṣṭā guṇānāṁ ca parisraṣṭā yathātatham | sattvakṣetrajñayor etad antaraṁ viddhi sūkṣmayoḥ ||
ആത്മാവ് ഗുണങ്ങളുടെ ദ്രഷ്ടാവും, യാഥാർത്ഥ്യമനുസരിച്ച് അവയെ ക്രമപ്പെടുത്തുന്ന/നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും ആകുന്നു. സത്ത്വം (ബുദ്ധി)യും ക്ഷേത്രജ്ഞനും—ഈ രണ്ടു സൂക്ഷ്മ തത്ത്വങ്ങളിൽ ഈ വ്യത്യാസം അറിക: ബുദ്ധി ദൃശ്യം; ആത്മാവ് ദ്രഷ്ടാവ്.
व्यास उवाच