Shloka 13
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
एवं स्वभावमेवेदमिति विद्वान् न मुहृति । अशोचचन्नप्रहृष्यन् हि नित्यं विगतमत्सर:,इस जगतका ऐसा ही परिवर्तनस्वभाव है, ऐसा जाननेवाला ज्ञानी पुरुष कभी मोहमें नहीं पड़ता, हर्ष और शोक नहीं करता तथा ईर्ष्या-द्वेष आदिसे रहित रहता है
evaṁ svabhāvam evedam iti vidvān na muhṛti | aśocan na prahṛṣyan hi nityaṁ vigata-matsaraḥ ||
“ഈ ലോകത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഇങ്ങനെയാണ്—എപ്പോഴും മാറ്റത്തിനധീനമാണ്,” എന്ന് അറിഞ്ഞ ജ്ഞാനി ഒരു നിമിഷം പോലും മോഹത്തിലാകുന്നില്ല. അവൻ ദുഃഖിക്കുകയുമില്ല, അത്യാഹ്ലാദിക്കുകയുമില്ല; അസൂയ-ദ്വേഷരഹിതനായി നിത്യം സമസ്ഥിതിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches equanimity grounded in insight: since change is the world’s inherent nature (svabhāva), the wise do not fall into delusion, nor swing between grief and elation; they cultivate freedom from envy and hostility as a stable ethical disposition.
Vyāsa is instructing on the marks of a truly wise person in the Śānti Parva’s discourse on peace and right conduct: he describes the inner stance of the knower—unconfused by worldly change, emotionally balanced, and purified of envy.