Shloka 16
स््नातकानामिदं शास्त्र वाच्यं पुत्रानुशासनम् । तदिदं नाप्रशान्ताय नादान्तायातपस्विने,बेटा! व्रतधारी स्नातकोंको ही तुम इस मोक्ष-शास्त्रका उपदेश करना। जिसका मन शान्त नहीं है, जिसकी इन्द्रियाँ वशमें नहीं हैं तथा जो तपस्वी नहीं है, उसे इस ज्ञानका उपदेश नहीं करना चाहिये गुणान् नेनीयते बुद्धिर्बुद्धिरेवेन्द्रियाण्यपि । मनः:षष्ठानि सर्वाणि बुद्धयभावे कुतो गुणा:
vyāsa uvāca | snātakānām idaṃ śāstraṃ vācyaṃ putrānuśāsanam | tad idaṃ nāpraśāntāya nādāntāyātapasmine | guṇān nenīyate buddhir buddhir evendriyāṇy api | manaḥ-ṣaṣṭhāni sarvāṇi buddhy-abhāve kuto guṇāḥ ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—പുത്രാ! ഈ ശാസ്ത്രം, ഈ ഉപദേശം, വ്രതധാരികളായ സ്നാതകരോടേ പറയേണ്ടത്. മനസ് ശാന്തമല്ലാത്തവനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അടക്കമില്ലാത്തവനും, തപസ്സിൽ നിഷ്ഠയില്ലാത്തവനും ഇതു ബോധിപ്പിക്കരുത്. കാരണം ഗുണങ്ങളിലേക്കു നയിക്കുന്നത് ബുദ്ധിയാകുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും ബുദ്ധിയാകുന്നു. മനസ്സുൾപ്പെടെ ആറ് കരണമെല്ലാം ബുദ്ധിയെ ആശ്രയിക്കുന്നു; ബുദ്ധിയില്ലെങ്കിൽ ഗുണങ്ങൾ എവിടെ നിന്ന് ഉദിക്കും?
व्यास उवाच
Educational Q&A
Liberation-teaching should be given only to a qualified, disciplined recipient: one who is calm, self-restrained, and committed to tapas. Virtue and self-mastery depend on buddhi (discernment); without it, the mind and senses cannot be rightly governed, and ethical qualities do not take root.
In the Śānti Parva’s instructional setting, Vyāsa lays down a rule of transmission: this ‘instruction to a son’—a mokṣa-oriented doctrine—is to be taught selectively. He justifies this by explaining the inner hierarchy: buddhi guides virtues and regulates the senses; without discernment, the mental-sensory complex cannot sustain dharmic qualities.