Shloka 24
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
जिसका जीवन धर्मके लिये और धर्म भगवान् श्रीहरिके लिये होता है, जिसके दिन और रात धर्म-पालनमें ही व्यतीत होते हैं, उसे देवता ब्रह्मज्ञ मानते हैं ।। निराशिषमनारम्भं निर्नमस्कारमस्तुतिम् | निर्मुक्ते बन्धनै: सर्वैस्तं देवा ब्राह्मणं विदु:,जो कामनाओंसे रहित तथा सब प्रकारके आरम्भोंसे रहित है, नमस्कार और स्तुतिसे दूर रहता तथा सब प्रकारके बन्धनोंसे मुक्त होता है, उसे ही देवता ब्रह्मज्ञानी मानते हैं
nirāśiṣam anārambhaṁ nirnamaskāram astutim | nirmukte bandhanaiḥ sarvais taṁ devā brāhmaṇaṁ viduḥ ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ആശയും കാമനയും ഇല്ലാത്തവൻ, ലോകിക സംരംഭങ്ങൾ ആരംഭിക്കാത്തവൻ, നമസ്കാര‑സ്തുതികളിലും പ്രശംസാലോഭത്തിലും നിന്ന് അകന്നവൻ, എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനായ ആ ബ്രാഹ്മണനെയാണ് ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മജ്ഞനെന്ന് അറിയുന്നത്. അവന്റെ ജീവിതം ധർമ്മത്തിനായി; ധർമ്മം ഭഗവാൻ ശ്രീഹരിക്കായി; അവന്റെ പകലും രാത്രിയും ധർമ്മാചരണത്തിലേ ചെലവാകുന്നു.
व्यास उवाच
Educational Q&A
A true Brahman-knower is defined by inner freedom: absence of desire for results, non-initiation of worldly projects driven by craving, indifference to social honor (salutations) and praise, and release from all forms of bondage. Spiritual authority is measured by detachment and dharma-centered living, not by external recognition.
In Śānti Parva’s instruction on peace and right conduct after the war, Vyāsa articulates criteria by which the divine (devāḥ) ‘know’ or acknowledge a genuine brāhmaṇa/Brahma-jñānī—highlighting renunciation and freedom from attachment as marks of realized wisdom.