Shloka 15
कामबन्धन-निवृत्ति तथा शान्तिलक्षण-उपदेशः | Release from Desire-Bondage and the Marks of Peace
वृद्धबालातुरैर्वेद्यैज्ञातिसम्बन्धिबान्धवै: । मातापितृभ्यां जामीकभ्ि भ्रात्रा पुत्रेण भार्यया,गृहस्थ पुरुष सदा अपनी ही स्त्रीसे प्रेम करे। इन्द्रियोंका संयम करके जितेन्द्रिय बने। किसीके गुणोंमें दोष न ढूँढ़े। वह ऋत्विज, पुरोहित, आचार्य, मामा, अतिथि, शरणागत, वृद्ध, बालक, रोगी, वैद्य, जाति-भाई, सम्बन्धी, बन्धु-बान्धव, माता-पिता, कुटु॒म्बकी स्त्री, भाई, पुत्र, पत्नी, पुत्री तथा सेवक-समूहके साथ कभी विवाद न करे। जो इन सबके साथ कलह त्याग देता है, वह सब पापोंसे मुक्त हो जाता है
vṛddha-bāla-āturaiḥ vaidyaiḥ jñāti-sambandhi-bāndhavaiḥ | mātā-pitṛbhyāṃ jāmikabhi bhrātrā putreṇa bhāryayā ||
വൃദ്ധർ, ബാലകർ, രോഗികൾ, വൈദ്യർ, സ്വജാതിബന്ധുക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ, ബാന്ധവ-മിത്രങ്ങൾ—അതുപോലെ മാതാപിതാക്കൾ, വീട്ടിലെ സ്ത്രീകൾ, സഹോദരൻ, പുത്രൻ, ഭാര്യ—ഇവരോടു ഗൃഹസ്ഥൻ ഒരിക്കലും തർക്കിക്കരുത്.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches gṛhastha-dharma: cultivate love and fidelity within marriage, practice sense-restraint (becoming jitendriya), refrain from fault-finding, and renounce quarrels—especially with those who deserve protection, respect, or care (elders, children, the sick, guests, teachers, parents, and dependents). Such restraint and harmony are presented as a means to freedom from sin.
In Śānti Parva’s instruction on dharma after the war, Vyāsa delivers ethical guidance. Here he lists categories of people with whom a householder should not contend, emphasizing social and familial concord as a practical discipline leading to moral purification.