Shloka 9
अध्यात्म-तत्त्व-निर्णयः
Adhyātma Taxonomy: Elements, Faculties, and Guṇas
Devanagari script
कर्णो त्वक् चक्षुषी जिह्नला नासिका चैव पञठचमी । दर्शनीयेन्द्रियोक्तानि द्वाराण्याहारसिद्धये,दोनों कान, त्वचा, दोनों नेत्र, जिह्ला और पाँचवीं नासिका--ये पाँच ज्ञानेन्द्रियाँ हैं। इन्हें विषयानुभवका द्वार बतलाया गया है
Transliteration
karṇau tvak cakṣuṣī jihvā nāsikā caiva pañcamī | darśanīyendriyoktāni dvārāṇy āhārasiddhaye ||
Translation
രണ്ട് കർണങ്ങൾ, ത്വക്ക്, രണ്ട് കണ്ണുകൾ, ജിഹ്വ, അഞ്ചാമതായി നാസിക—ഇവയാണ് അഞ്ച് ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ. ഇവയെ വിഷയാനുഭവത്തിന്റെ ദ്വാരങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു.
Word by Word
कर्णौthe two ears
कर्णौ:
Karta
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Nominative, Dual
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
त्वक्skin (touch-organ)
त्वक्:
Karta
TypeNoun
Rootत्वच्
FormFeminine, Nominative, Singular
चक्षुषीthe two eyes
चक्षुषी:
Karta
TypeNoun
Rootचक्षुस्
FormNeuter, Nominative, Dual
जिह्वाtongue
जिह्वा:
Karta
TypeNoun
Rootजिह्वा
FormFeminine, Nominative, Singular
नासिकाnose
नासिका:
Karta
TypeNoun
Rootनासिका
FormFeminine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
पञ्चमीthe fifth
पञ्चमी:
Karta
TypeAdjective
Rootपञ्चम
FormFeminine, Nominative, Singular
दर्शनीयobjects to be perceived (perceptible things)
दर्शनीय:
Karma
TypeAdjective
Rootदर्शनीय
FormNeuter, Nominative, Plural
इन्द्रिय-उक्तानिsaid (to be) the sense-organs / termed as sense-organs
इन्द्रिय-उक्तानि:
Karma
TypeAdjective
Rootइन्द्रिय + उक्त
FormNeuter, Nominative, Plural
द्वाराणिdoors/gates
द्वाराणि:
Karta
TypeNoun
Rootद्वार
FormNeuter, Nominative, Plural
आहार-सिद्धयेfor the accomplishment of intake/experience (of objects)
आहार-सिद्धये:
Sampradana
TypeNoun
Rootआहार + सिद्धि
FormFeminine, Dative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Characters & Entities
V
VyāsaK
karṇau (ears)T
tvak (skin)C
cakṣuṣī (eyes)J
jihvā (tongue)N
nāsikā (nose)I
indriyāṇi (sense faculties)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes