Shloka 34
अध्यात्म-तत्त्व-निर्णयः
Adhyātma Taxonomy: Elements, Faculties, and Guṇas
हंसोक्तं चाक्षरं चैव कूटस्थं यत् तदक्षरम् | तद् विद्वानक्षरं प्राप्प जहाति प्राणजन्मनी,हंस नामसे जिस अविनाशी जीवात्माका प्रतिपादन किया गया है, वह कूटस्थ अक्षर ही है, इस प्रकार जो विद्वान् उस अक्षर आत्माको यथार्थरूपसे जान लेता है, वह प्राण, जन्म और मृत्युके बन्धनको सदाके लिये त्याग देता है
haṁsoktaṁ cākṣaraṁ caiva kūṭasthaṁ yat tad akṣaram | tad vidvān akṣaraṁ prāpya jahāti prāṇa-janmanī ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—‘ഹംസ’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ട അവിനാശി തത്ത്വം തന്നെയാണ് കൂഠസ്ഥ അക്ഷരം. ആ അക്ഷരാത്മാവിനെ യഥാർത്ഥമായി അറിഞ്ഞ് പ്രാപിക്കുന്ന ജ്ഞാനി, പ്രാണബന്ധവും ജനന-മരണബന്ധനവും എന്നേക്കുമായി ഉപേക്ഷിക്കുന്നു।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Realization of the imperishable, immutable Self (Akṣara/Kūṭastha), symbolically termed ‘Haṁsa,’ frees a person from bondage to prāṇa-conditioned existence and the cycle of birth and death.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation, Vyāsa explains a metaphysical point: the ‘Haṁsa’ teaching refers to the same imperishable Akṣara; one who truly knows it transcends mortal limitations and is no longer bound by repeated birth and death.