Shloka 1
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
ऑपन--माजल छा असल षट्त्रिशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: ध्यानके सहायक योग, उनके फल और सात प्रकारकी धारणाओंका वर्णन तथा सांख्य एवं योगके अनुसार ज्ञानद्वारा मोक्षकी प्राप्ति व्यास उवाच अथ चेदू रोचयेदेतदुह्मेत स्रोतसा यथा । उन्मज्जंश्न॒ निमज्जंश्व ज्ञानवान् प्लववान् भवेत्,व्यासजी कहते हैं--वत्स! मनुष्य जिस प्रकार डूबता-उतराता हुआ जलके प्रवाहमें बहता रहता है और यदि संयोगवश कोई नौका मिल गयी तो उसकी सहायतासे पार लग जाता है, उसी प्रकार संसार-सागरमें डूबता-उतराता हुआ मानव यदि इस संकटसे मुक्त होना चाहे तो उसे ज्ञानरूपी नौकाका आश्रय लेना चाहिये
Vyāsa uvāca: atha ced yo rocayed etad uhyeta srotasā yathā | unmajjaṁś ca nimajjaṁś ca jñānavān plavavān bhavet ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—വത്സാ! മനുഷ്യൻ ജലപ്രവാഹത്തിൽ ഒരിക്കൽ മേലോട്ടുയർന്ന്, ഒരിക്കൽ മുങ്ങി, അങ്ങനെ ഒഴുക്കിൽ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; യാദൃശ്ചികമായി ഒരു തോണി ലഭിച്ചാൽ അതിന്റെ സഹായത്തോടെ കരകയറുന്നു. അതുപോലെ, സംസാരപ്രവാഹത്തിൽ മുങ്ങി പൊങ്ങി കിടക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ഈ ദുരിതത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ജ്ഞാനരൂപമായ തോണിയെ ആശ്രയിക്കണം.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Knowledge (jñāna) is presented as the saving ‘boat’ that enables a person, otherwise swept up and down by the current of saṁsāra, to cross beyond suffering and attain liberation-oriented stability.
Vyasa introduces an instructive simile: like someone repeatedly surfacing and sinking while being carried by a river’s flow, an ordinary person is carried by worldly currents; but the wise person, taking refuge in knowledge, gains a means of crossing over.