Shloka 23

Gṛhastha-vṛtti and Niyama: Models of Householder Livelihood and Discipline (गृहस्थवृत्ति-नियमाः)

Devanagari script

अददातेषु संजातस्त्रिसंदेहस्त्रिकर्मकृत्‌ । तस्मादुन्मज्जने तिषछेत्‌ प्रज्ञया निस्तरेद्‌ यथा

Transliteration

adadāteṣu saṃjātas tri-saṃdehas tri-karmakṛt | tasmād unmaj-jane tiṣṭhet prajñayā nistared yathā ||

Translation

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഉത്തമകുലത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രാഹ്മണൻ അധ്യാപനം, യാജനം, പ്രതിഗ്രഹം എന്നീ മൂന്ന് ഉപജീവനബന്ധിത കർമങ്ങളെ ത്രിവിധ ജാഗ്രതയുള്ള സംശയത്തോടെ നോക്കണം; ആസക്തി ഉദിക്കാതിരിക്കാനായി. എങ്കിലും അധ്യയനം, യജ്ഞം, ദാനം എന്നീ മൂന്ന് ധർമകർമ്മങ്ങൾ അവൻ നിർബന്ധമായി ആചരിക്കണം. എങ്ങനെയായാലും പ്രജ്ഞാ-വിവേകത്താൽ സ്വന്തം മോക്ഷത്തിനായി പരിശ്രമിച്ച്, ലോകജീവിതത്തിന്റെ ഭയങ്കര പ്രവാഹം കടന്നുപോകണം.

Word by Word

• अददातेषु: among non-givers (those who do not give)
• अददातेषु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: अददातृ (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Locative, Plural

• संजातः: born; arisen
• संजातः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सम्+जन् (धातु) / संजात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• त्रिसंदेहः: having three doubts / doubting in three ways
• त्रिसंदेहः: Karta
• Type: Adjective
• Root: त्रि + सन्देह (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• त्रिकर्मकृत्: performer of the three duties
• त्रिकर्मकृत्: Karta
• Type: Noun
• Root: त्रि + कर्म + कृत् (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तस्मात्: therefore; from that (reason)
• तस्मात्: Apadana
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उन्मज्जने: in (the act of) emerging/surfacing; in deliverance
• उन्मज्जने: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: उन्मज्जन (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Locative, Singular

• तिष्ठेत्: should stand; should remain/strive
• तिष्ठेत्: Karta
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: Optative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada

• प्रज्ञया: by wisdom; through discernment
• प्रज्ञया: Karana
• Type: Noun
• Root: प्रज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: Feminine, Instrumental, Singular

• निस्तरेत्: should cross over; should get through
• निस्तरेत्: Karta
• Type: Verb
• Root: निस्+तॄ (धातु)
• Form: Optative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada

• यथा: as; in such a way that
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

• Vyāsa
• Brāhmaṇa

Educational Q&A

What is the core teaching?

A Brahmin should perform the traditional duties of study, sacrifice, and charity, but treat teaching-for-gain, priestly service, and accepting gifts with vigilant caution, using discernment to avoid attachment and to pursue liberation.

What is happening in the narrative?

Vyāsa is instructing on right conduct in the Śānti Parva’s ethical discourse, outlining how a Brahmin should balance obligatory duties with careful restraint regarding livelihood and remuneration, aiming to ‘cross over’ worldly danger through wisdom.