Shloka 12
Gṛhastha-vṛtti and Niyama: Models of Householder Livelihood and Discipline (गृहस्थवृत्ति-नियमाः)
मन्युपड्कामनाधृष्यां नदीं तरति बुद्धिमान । कालमभ्युद्यतं पश्येन्नित्यमत्यन्तमोहनम्
manyupaṅkām anādhṛṣyāṁ nadīṁ tarati buddhimān | kālam abhyudyataṁ paśyen nityam atyantamohanam ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ക്രോധമെന്ന ചെളിയുള്ളതും, ചെറുക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള പ്രവാഹമുള്ളതുമായ ആ നദിയെ ജ്ഞാനി കടന്നുപോകുന്നു. ആക്രമിക്കാൻ സന്നദ്ധനായ കാലൻ ജീവികളെ നിരന്തരം അതിഗാഢമായ മോഹത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്നു എന്നതു അവൻ എപ്പോഴും മനസ്സിൽ വെക്കണം.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Anger is portrayed as the mire that traps beings in the dangerous river of worldly existence; only discernment and steady vigilance enable one to cross. One must also remember that Time/Death is always advancing, so delay in ethical discipline is perilous.
In the didactic discourse of the Śānti Parva, Vyāsa delivers a compact moral instruction using a metaphor: saṁsāra is a formidable river, anger its mud, and Time an ever-ready assailant. The verse urges constant awareness and inner mastery rather than complacency.