Shloka 17
कर्मविद्या-भेदः
Karma–Vidyā Distinction: Paths of Bondage and Release
आकाशस्य यथा घोषं तं॑ विद्वान् कुरुते55त्मनि । तदव्यक्तं परं ब्रह्म तच्छाश्वतमनुत्तमम् | एवं सर्वाणि भूतानि ब्रह्मैव प्रतिसंचर:,जिस प्रकार आकाश अपने गुण शब्दको आत्मसात् कर लेता है, उसी प्रकार ब्रह्म महाकालको अपनेमें विलीन कर लेता है। वह परब्रह्म परमात्मा अव्यक्त, सनातन और सर्वोत्तम है। इस प्रकार सम्पूर्ण प्राणियोंका लय होता है और सबके लयका अधिष्ठान परब्रह्म परमात्मा ही है
ākāśasya yathā ghoṣaṃ taṃ vidvān kurute ’tmani | tad avyaktaṃ paraṃ brahma tac chāśvatam anuttamam || evaṃ sarvāṇi bhūtāni brahmaiva pratisaṃcaraḥ |
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ആകാശം തന്റെ ഗുണമായ ‘ഘോഷ/ശബ്ദ’ത്തെ സ്വന്തം ഉള്ളിലേക്കു തന്നെ ലയിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മൻ മഹാകാലത്തെയും തന്റെ ഉള്ളിലേക്കു തന്നെ വിലയിപ്പിക്കുന്നു. ആ പരബ്രഹ്മ പരമാത്മാവ് അവ്യക്തൻ, ശാശ്വതൻ, അനുത്തമൻ. ഇങ്ങനെ സർവ്വഭൂതങ്ങളും ബ്രഹ്മത്തിലേക്കു തന്നെ പ്രതിസഞ്ചരിക്കുന്നു; സർവ്വലയങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാനം ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്.
व्यास उवाच
Educational Q&A
All phenomena—including time—ultimately resolve into the unmanifest, eternal Brahman; recognizing Brahman as the final ground of return supports detachment from transient forms and orients one toward liberation.
In Vyāsa’s instruction within Śānti Parva’s philosophical discourse, he uses the analogy of sound dissolving into space to explain cosmic re-absorption (laya): all beings and even Great Time are said to merge back into Brahman, the unsurpassed ultimate reality.