Shloka 28
Gārhasthya-Śreṣṭhatā and Kṣatriya-Daṇḍadhāraṇa
Householder Primacy and the Royal Duty of Punishment
“अतः तुम राजाके पास जाओ और अपनी करतूत उन्हें कह सुनाओ। उनसे कहना --नृपश्रेष्ठ! मैंने इस प्रकार बिना दिये हुए फल ले लिये हैं, अतः मुझे चोर समझकर अपने धर्मका पालन कीजिये। नरेश्वर! चोरके लिये जो नियत दण्ड हो, वह शीघ्र मुझे प्रदान कीजिये” ।। इत्युक्तस्तस्य वचनात् सुझ्युम्न॑ स नराधिपम् । अभ्यगच्छन्महाबाहो लिखित: संशितव्रत:,महाबाहो! बड़े भाईके ऐसा कहनेपर उनकी आज्ञासे कठोर व्रतका पालन करनेवाले लिखित मुनि राजा सुद्युम्नके पास गये
vyāsa uvāca — ataḥ tvaṃ rājāke pāsa jāo aura apanī kartūt unheṃ kaha-sunāo | unseṃ kahanā—nṛpaśreṣṭha! mayā evaṃ prakāreṇa adattaṃ phalaṃ gṛhītaṃ; ataḥ māṃ cauraṃ matvā sva-dharmaṃ pālayata | nareśvara! caurasya yo niyata-daṇḍaḥ sa śīghraṃ mahyaṃ pradīyatām || ity uktaḥ tasya vacanāt sujyumnaṃ sa narādhipam abhyagacchat, mahābāho, likhitaḥ saṃśita-vrataḥ ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു— “അതുകൊണ്ട് നീ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു നീ ചെയ്തതു അവനോട് സമ്മതിച്ചു അറിയിക്ക. അവനോട് ഇങ്ങനെ പറയുക— ‘ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ഞാൻ ഇങ്ങനെ അദത്തമായ ഫലം എടുത്തിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ എന്നെ കള്ളനെന്ന് കരുതി നിങ്ങളുടെ രാജധർമ്മം പാലിക്കണം. ഹേ നരേശ്വരാ! കള്ളനു നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന ദണ്ഡം ഉടൻ എനിക്കു വിധിക്കണം.’ ജ്യേഷ്ഠഭ്രാതാവിന്റെ ഈ വചനത്താൽ ഉപദേശിതനായി, കഠിനവ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരനായ മുനി ലിഖിതൻ മനുഷ്യാധിപനായ സുദ്യുമ്നരാജാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു।”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Dharma is upheld when wrongdoing is openly confessed and the lawful consequence is accepted. The king must administer justice without favoritism, and the offender—even a sage—must submit to the prescribed penalty to restore moral order.
On Vyāsa’s instruction, Likhita goes to King Sudyumna to admit that he took fruit without it being given. He asks the king to treat him as a thief and to impose the legally fixed punishment, highlighting both personal accountability and the king’s duty to enforce dharma.