Shloka 10
Gārhasthya-Śreṣṭhatā and Kṣatriya-Daṇḍadhāraṇa
Householder Primacy and the Royal Duty of Punishment
यज्ञो विद्या समुत्थानमसंतोष: श्रयं प्रति । दण्डधारणमुग्रत्वं प्रजानां परिपालनम्,प्रजानाथ! अब मैं पुनः क्षत्रियोंके धर्म बता रहा हूँ, यद्यपि वह तुम्हें भी ज्ञात है। यज्ञ, विद्याभ्यास, शत्रुओंपर चढ़ाई करना, राजलक्ष्मीकी प्राप्तिसे कभी संतुष्ट न होना, दुष्टोंको दण्ड देनेके लिये उद्यत रहना, क्षत्रियतेजसे सम्पन्न रहना, प्रजाकी सब ओरसे रक्षा करना, समस्त वेदोंका ज्ञान प्राप्त करना, तप, सदाचार, अधिक द्रव्योपार्जन और सत्पात्रको दान देना--ये सब राजाओंके कर्म हैं, जो सुन्दर ढंगसे किये जानेपर उनके इहलोक और परलोक दोनोंको सफल बनाते हैं, ऐसा हमने सुना है
yajño vidyā samutthānam asantoṣaḥ śriyaṃ prati | daṇḍadhāraṇam ugrātvaṃ prajānāṃ paripālanam ||
യജ്ഞം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഉത്സാഹപൂർവ്വമായ സംരംഭം (ശത്രുക്കൾക്കെതിരെയുള്ള യുദ്ധയാത്ര ഉൾപ്പെടെ), രാജസമ്പത്ത് ലഭിച്ചാലും അലസമായ തൃപ്തിയിൽ വീഴാതിരിക്കുക, ദണ്ഡം കൈവശം വയ്ക്കാനുള്ള സന്നദ്ധতা, ഉഗ്രവീര്യം, കൂടാതെ പ്രജകളുടെ പരിപാലന‑സംരക്ഷണം—ഇവയാണ് രാജധർമ്മത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma is a balanced discipline: religious responsibility (yajña), education (vidyā), energetic initiative (samutthāna), vigilance against complacency in power (asantoṣa toward śrī), firm law-enforcement (daṇḍadhāraṇa), and above all the protection and welfare of the people (prajā-paripālana).
In the Shānti Parva’s instruction on governance, Vyāsa enumerates key royal duties, outlining the qualities and actions expected of kṣatriya rulers as part of rajadharma.