Shloka 53
योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः
Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction
वर्तयत्येव पितरि पुत्र: प्रभवते तथा । अमित्रभृत्यतां प्राप्प ख्यापयन्त्यनपत्रपा:,बापके रहते ही बेटा मालिक बन बैठता है। वे शत्रुओंके सेवक बनकर अपने उस कर्मको निर्लज्जतापूर्वक दूसरोंके सामने कहते हैं
vartayatyeva pitari putraḥ prabhavate tathā | amitrabhṛtyatāṁ prāpya khyāpayanty anapatrapāḥ ||
പിതാവ് ജീവിച്ചിരിക്കെ തന്നെ പുത്രൻ യജമാനനെപ്പോലെ അധികാരം കാട്ടിത്തുടങ്ങുന്നു; ശത്രുക്കളുടെ ദാസ്യത്തിലേക്ക് വീണ ശേഷം, ലജ്ജയില്ലാത്തവർ ആ അപകീർത്തികരമായ പ്രവൃത്തിയെ മറ്റുള്ളവരുടെ മുമ്പിൽ തുറന്നുപറയുന്നു.
शक्र उवाच
Educational Q&A
The verse condemns two ethical failures: a son usurping authority while the father still lives, and people accepting servitude under enemies—then brazenly justifying it. It upholds dharma as loyalty, proper hierarchy, and moral shame that restrains dishonorable choices.
Śakra (Indra) is speaking in a didactic context within Śānti Parva, describing signs of moral and social decline: familial disrespect (the son acting as master over a living father) and political/ethical degradation (openly serving enemies without remorse).