Shloka 14
योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः
Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction
वह प्रभापुञज्ज भगवान् विष्णुका एक विमान था, जो अपनी दिव्य प्रभासे तीनों लोकोंको प्रकाशित करता हुआ अनुपम जान पड़ता था। सूर्य और गरुड़ जिस आकाशशभमार्गसे चलते हैं, उसीपर वह भी चल रहा था ।। तत्राभिरूपशोभाभिर प्सरोभि: पुरस्कृताम् । बृहतीमंशुमत्प्रख्यां बृहद्धानोरिवार्चिषम्,उस विमानमें उन दोनोंने कमलदलपर विराजमान साक्षात् लक्ष्मीदेवीको देखा, जो पद्माके नामसे प्रसिद्ध हैं। उन्हें बहुत-सी परम शोभामयी सुन्दरी अप्सराएँ आगे किये खड़ी थीं। लक्ष्मीदेवीकी आकृति विशाल थी। वे अंशुमाली सूर्यके समान तेजस्विनी थीं और प्रज्वलित अग्निकी ज्वालाके समान जाज्वल्यमान हो रही थीं। उनके आभूषण नक्षत्रोंके समान चमक रहे थे। मोती-जैसे रत्नोंके हार उनके कण्ठदेशकी शोभा बढ़ा रहे थे
tad vibhāpuñjaṃ bhagavad-viṣṇoḥ ekaṃ vimānaṃ divya-prabhayā trīṃl lokān prakāśayad anupamaṃ babhūva; sūrya-garuḍau yasmād ākāśa-śubhra-mārgād gacchataḥ, tasmād eva tad api gacchati. tatra abhirūpa-śobhābhiḥ apsarobhiḥ puraskṛtāṃ bṛhatīm aṃśumat-prakhyāṃ bṛhad-dhānor iva arcīṣāṃ padma-dala-sthāṃ sākṣāt padmāṃ lakṣmīṃ dadṛśatuḥ; tasyā ābharaṇāni nakṣatrāṇīva bhānti, muktā-maṇi-hārāś ca kaṇṭha-deśa-śriyaṃ vardhayanti.
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ഒരു ദിവ്യവിമാനം അവർ കണ്ടു—പ്രഭാപുഞ്ചംപോലെ അപൂർവം—തന്റെ ദിവ്യപ്രഭയാൽ ത്രിലോകത്തെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതായി തോന്നി. സൂര്യനും ഗരുഡനും സഞ്ചരിക്കുന്ന അതേ ദീപ്തമായ ആകാശപഥത്തിലൂടെയായിരുന്നു അതിന്റെയും ഗതി. ആ വിമാനംകകത്ത് അവർ കമലദളത്തിന്മേൽ ആസീനയായ സാക്ഷാൽ ശ്രീലക്ഷ്മിയെ—പദ്മാ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായവളെ—കണ്ടു; അവളുടെ മുൻപിൽ അനേകം പരമശോഭാമയ അപ്സരസ്സുകൾ സേവയ്ക്കായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു. ലക്ഷ്മീദേവി മഹത്തായ സാന്നിധ്യമുള്ളവൾ; കിരണമാലി സൂര്യനെപ്പോലെ തേജസ്വിനിയും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിജ്വാലപോലെ ജാജ്വല്യമാനവുമായിരുന്നു. അവളുടെ ആഭരണങ്ങൾ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ മിന്നി; മുത്തുപോലെയുള്ള രത്നഹാരങ്ങൾ അവളുടെ കണ്ഠ-വക്ഷസ്ഥലത്തിന്റെ ശോഭ വർധിപ്പിച്ചു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes the overwhelming, world-illumining majesty of the divine and the auspicious presence of Lakshmi: true sovereignty and prosperity are portrayed as inseparable from divine radiance, order, and reverence, not merely from worldly power.
Bhishma describes a celestial chariot of Vishnu moving along the sky-path of Surya and Garuda; within it, Lakshmi (Padma) is seen seated on a lotus and honored by apsaras, her brilliance and ornaments depicted through vivid cosmic similes.