Shloka 89
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
सवज़मुद्यतं बाहुं दृष्टवा पाशांश्व वारुणान्,'दैत्यराज! मेरे हाथको वज्र एवं वरुणपाशसहित ऊपर उठा देखकर मारनेकी इच्छासे आयी हुई मृत्युका भी दिल दहल जाता है; फिर दूसरा कौन है जिसकी बुद्धि व्यथित न हो। तुम्हारी बुद्धि तत्वको जाननेवाली और स्थिर है; इसलिये तनिक भी विचलित नहीं होती है
savajram udyataṃ bāhuṃ dṛṣṭvā pāśāṃś ca vāruṇān | daityarāja! mama bāhuṃ vajra-varuṇapāśa-sahitam ūrdhvaṃ kṛtvā hantum icchayāgatāyā mṛtyor api hṛdayaṃ kampate; punaḥ kaḥ sa anyaḥ yasya buddhir na vyathate | tava buddhis tattva-jñāna-yuktā sthirā ca; tasmāt sā kṣaṇam api na vicalati ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: “ഹേ ദൈത്യരാജാ! എന്റെ ഭുജം വജ്രവും വരുണപാശങ്ങളും സഹിതം ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നതു കണ്ടാൽ, കൊല്ലുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് വന്ന മൃത്യുവിന്റെ ഹൃദയംപോലും വിറയ്ക്കുന്നു; പിന്നെ മറ്റാരുടെ ബുദ്ധി വ്യാകുലമാകാതിരിക്കും? എന്നാൽ നിന്റെ ബുദ്ധി തത്ത്വദർശിനിയും സ്ഥിരവുമാണ്; അതിനാൽ അത് ഒരു ക്ഷണവും ചലിക്കുന്നില്ല।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True steadiness comes from tattva-jñāna—clear knowledge of reality. External threats that shake ordinary minds need not disturb one whose intellect is disciplined and rooted in truth.
Bhishma addresses a Daitya-king, describing the terrifying power of his raised arm armed with vajra and Varuṇa’s nooses—so formidable that even personified Death would tremble—then praises the Daitya-king for remaining unshaken due to his stable, truth-knowing intellect.