Shloka 833
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
वधबन्धप्रमोक्षं च सर्व कालेन लभ्यते । पुरुषको लाभ-हानि, सुख-दुःख, काम-क्रोध, अभ्युदयपराभव, वध, कैद और कैदसे छुटकारा--यह सब काल (प्रारब्ध) से ही प्राप्त होते हैं
vadhabandhapramokṣaṃ ca sarvaṃ kālena labhyate | puruṣako lābha-hāniḥ sukha-duḥkhaṃ kāma-krodhaḥ abhyudaya-parābhavaḥ vadhaḥ kaidā ca kaidase chūṭkārā—idaṃ sarvaṃ kālāt (prārabdhāt) eva prāpyate |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—വധം, ബന്ധനം, ബന്ധനത്തിൽ നിന്നുള്ള മോചനം—ഇവയെല്ലാം കാലത്തിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ ലാഭ-നഷ്ടം, സുഖ-ദുഃഖം, കാമ-ക്രോധം, ഉയർച്ച-താഴ്ച, മരണം, തടവ്, തടവിൽ നിന്നുള്ള മോചനം—എല്ലാം കാലത്തിന്റെ (പരിപക്വമായ വിധിയുടെ) പ്രവർത്തനത്താൽ തന്നെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that the major turns of worldly life—success and failure, joy and sorrow, even captivity and release—are governed by Kāla (Time), understood as the fruition of prārabdha-karma. The ethical implication is to cultivate steadiness and non-attachment while still acting rightly.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues a discourse on the forces that shape human experience. Here he emphasizes the sovereignty of Time over events, framing personal fortunes and misfortunes as outcomes of destiny rather than mere human control.