Shloka 71
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
यथा मे सर्वगात्राणि न सुस्थानि महौजस: । अहमैन्द्राच्च्युत: स्थानात् त्वमिन्द्र: प्रकृतो दिवि
yathā me sarvagātrāṇi na susthāni mahaujasaḥ | aham aindrāc cyutaḥ sthānāt tvam indraḥ prakṛto divi ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാശക്തനേ! എന്റെ സർവ്വാവയവങ്ങളും ഇനി സ്ഥിരമല്ലാത്തതുപോലെ, ഞാനും ഇന്ദ്രസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതനായിരിക്കുന്നു; നീയോ സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനായിരിക്കുന്നു.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma underscores the instability of embodied power and status: physical decline mirrors the falling away of worldly or even celestial rank. True greatness is not merely a seat of authority but an inner fitness—“by nature”—that makes one worthy of leadership.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and governance. Here he addresses a “mighty one,” contrasting his own waning condition and loss of exalted standing with the addressee’s rise to an Indra-like eminence in heaven, using Indra as the emblem of supreme sovereignty.