Shloka 21
प्रलय-प्रक्रिया (Pralaya Process) — Guṇa-Withdrawal and Pratisaṃcara
भूमिरेव मनुष्येषु धारिणी भूतभाविनी । सा ते पादं तितिक्षेत समर्था हीति मे मति:,मेरी यह धारणा है कि मनुष्यलोकमें सम्पूर्ण भूतोंको उत्पन्न करनेवाली यह पृथ्वी ही सबको धारण करती है। वह तुम्हारे पैरका भार सह सकेगी; क्योंकि वह सामर्थ्यशालिनी है
bhūmir eva manuṣyeṣu dhāriṇī bhūta-bhāvinī | sā te pādaṃ titikṣeta samarthā hīti me matiḥ ||
എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, മനുഷ്യലോകത്തിൽ സകലഭൂതങ്ങളെയും ജനിപ്പിക്കുകയും എല്ലാവരെയും ധരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഈ ഭൂമിയത്രേ. അവൾ നിന്റെ പാദഭാരം സഹിക്കാൻ സമർത്ഥയാണ്; കാരണം അവൾ ശക്തിസമ്പന്നയാണ്.
शक्र उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the Earth as the archetype of endurance and universal support: she bears all beings and can withstand even heavy burdens. Ethically, it points to the virtue of titikṣā (forbearance) and the ideal of sustaining others without resentment.
Śakra (Indra) reassures the listener that the Earth—described as the bearer and originator of beings—is strong enough to tolerate the pressure of a footstep. The statement functions as a reflective, instructive remark emphasizing Earth’s capacity and the model of patient endurance.