Shloka 12
कालनिर्णयः, युगधर्मवर्णनम्, सृष्टिक्रमश्च
Time-Reckoning, Yuga-Dharma, and the Sequence of Creation
जिसे सदबुद्धि प्राप्त होती है, वह पुरुष उस बुद्धिके द्वारा सारे पापोंको नष्ट कर देता है। पापहीन होनेपर उसे सत्त्वगुणकी प्राप्ति होती है और सत्त्वगुणमें स्थित होकर वह सात््विक प्रसन्नता प्राप्त कर लेता है ।। ततस्तु ये निवर्तन्ते जायन्ते वा पुन: पुनः । कृपणा: परितप्यन्ते तैरथैरभिचोदिता:,जो मन्दबुद्धि मानव सत्त्वगुणसे भ्रष्ट हो जाते हैं, वे बारंबार इस संसारमें जन्म लेते हैं तथा रजोगुणजनित काम, क्रोध आदि दोषोंसे प्रेरित होकर सदा संतप्त होते रहते हैं
śakra uvāca: yasya sadbuddhiḥ prāpyate sa puruṣas tayā buddhyā sarvāṇi pāpāni nāśayati | pāpahīnaḥ san sattvaguṇam avāpnoti, sattvaguṇe sthitaś ca sāttvikīṁ prasannatāṁ labhate || tataḥ tu ye nivartante jāyante vā punaḥ punaḥ | kṛpaṇāḥ paritapyante tair athair abhichoditāḥ || ye mandabuddhayaḥ mānavāḥ sattvaguṇāt bhraśyanti te punar punar asmin saṁsāre jāyante, rajo-guṇa-janitaiḥ kāma-krodhādibhiḥ doṣaiḥ preritāḥ sadā santapyante |
ശക്രൻ പറഞ്ഞു—സദ്ബുദ്ധി ലഭിച്ചവൻ ആ ബുദ്ധിയാൽ തന്നെ എല്ലാ പാപങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു. പാപരഹിതനായി സത്ത്വഗുണം പ്രാപിക്കുന്നു; സത്ത്വത്തിൽ സ്ഥാപിതനായാൽ സാത്ത്വിക പ്രസാദം നേടുന്നു. എന്നാൽ ആ ഉയർന്ന നിലയിൽ നിന്ന് പിന്തിരിയുന്നവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; ദീനചിത്തരായി, രജോഗുണജന്യമായ കാമ-ക്രോധാദി ദോഷങ്ങളുടെ പ്രേരണയിൽ അവർ നിരന്തരം ദുഃഖതാപത്തിൽ വെന്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
श॒क्र उवाच
Educational Q&A
Right understanding (sadbuddhi) purifies a person by destroying moral demerit; purity leads to the rise of sattva and to serene joy. Losing sattva through dullness and passion results in repeated rebirth and ongoing suffering driven by rajas-born faults like desire and anger.
In Śānti Parva’s instruction on conduct and inner qualities, Śakra (Indra) explains a moral-psychological chain: discernment leads upward to purity and sattvic peace, while falling into rajas through lack of discernment leads to cyclical rebirth and torment.