Shloka 10
Adhyāya 222 — ब्रह्मस्थानप्राप्ति: मोक्षधर्मे समत्वव्रतम्
Attaining the Brahman-Station: The Vow of Equanimity in Mokṣadharma
अथ ते लक्ष्यते बुद्धि: समा बालजनैरिह । आत्मानं मन्यमान: सन् श्रेय: किमिह मन्यसे,“आपकी बुद्धि बालकोंके समान राग-द्वेषसे रहित दिखायी देती है। आप आत्माका अनुभव करते हैं, इसीलिये आपकी ऐसी स्थिति है; अतः मैं पूछता हूँ कि इस जगत्में आप किसको आत्मज्ञानका सर्वश्रेष्ठ साधन मानते हैं?
atha te lakṣyate buddhiḥ samā bālajanair iha | ātmānaṃ manyamānaḥ san śreyaḥ kim iha manyase ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ നിന്റെ ബുദ്ധി ബാലന്മാരുടെ പോലെ ചാഞ്ചാട്ടമുള്ളതല്ല; സമവും നിർപക്ഷവുമാണ്—രാഗദ്വേഷങ്ങളുടെ കുലുക്കങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തം. നീ ആത്മബോധത്തിൽ സ്ഥാപിതനായതിനാൽ ഈ നില. അതിനാൽ ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു—ഈ ലോകത്തിൽ ആത്മജ്ഞാനത്തിനും പരമശ്രേയസ്സിനും ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഉപായമായി നീ ഏതിനെയാണ് കരുതുന്നത്?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Equanimity—freedom from rāga (attachment) and dveṣa (aversion)—is presented as a visible sign of Self-abidance. Bhishma frames a dharmic inquiry: among worldly options, which discipline or means most effectively leads to ātmājñāna (knowledge of the Self) and śreyas (the highest good).
In the Shanti Parva’s instruction-dialogue, Bhishma addresses a spiritually mature interlocutor whose calm, impartial intellect is evident. Recognizing this as rooted in Self-awareness, Bhishma asks them to state what they consider the सर्वोत्तम practical means for attaining Self-knowledge and ultimate welfare.