Shloka 34

Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra

Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability

Devanagari script

स्वकर्मयुगपद्धावो दशस्वेतेषु तिष्ठति । चित्तमेकादशं विद्धि बुद्धिद्धादिशमी भवेत्‌,इन दसों इन्द्रियोंमें अपने-अपने विषयोंको एक साथ भी ग्रहण करनेकी शक्ति होती है। ग्यारहवाँ मन और बारहवीं बुद्धि--इनको इन्द्रियोंका सहायक समझना चाहिये

Transliteration

svakarmayugapaddhāvo daśasveteṣu tiṣṭhati | cittam ekādaśaṁ viddhi buddhir dvādaśamī bhavet ||

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഈ പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും തത്തത്തം പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഒന്നിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ തത്തത്തം വിഷയങ്ങളെ ഒരേസമയം ഗ്രഹിക്കാനും കഴിയും. മനസ്സിനെ പതിനൊന്നാമത്തേതായും ബുദ്ധിയെ പന്ത്രണ്ടാമത്തേതായും അറിയുക—ഇവ രണ്ടും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സഹായികളും നിയന്ത്രകരുമാണ്.

Word by Word

स्वकर्मin/with one’s own functions (respective activities)

युगपत्simultaneously

धावःrunning; activity/impulse (towards objects)

दशin the ten

एतेषुin these

तिष्ठतिstands; abides

चित्तम्mind (citta)

एकादशम्as the eleventh

विद्धिknow; understand

बुद्धिम्intellect (buddhi)

द्वादशीम्as the twelfth

भवेत्should be; would be

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

ten senses (daśendriyāṇi)

mind (citta/manas)

intellect (buddhi)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes